DILI, 16 Fevereiru 2026 (TATOLI) – Junta Miánmar iha Domingu, 15 Fevereiru, fó-sai kona-ba ejesaun ba reprezentante másimu Timor-Leste nian iha nasaun ne’e, hafoin grupu defensór direitu nian fó-sai katak Dili loke ona prosesu jurídiku hasoru militár tanba krime funu nian.
Militár Miánmar nian ne’ebé hadau podér iha golpe Estadu ida iha tinan 2021, iha dékada barak nia laran hetan akuzasaun ba abuzu direitu sira, liuliu alvu ba minoria étnika sira nasaun nian.
Nasaun agora daudaun defende nia-an hosi prosesu iha Tribunál Internasionál Justisa nian tanba alegasaun sira jenosídiu nian hasoru minoria rohingia ne’ebé maioria musulmanu.
Maibé Organizasaun Direitu Umanu Chin (CHRO) hatete iha fulan ne’e Timor-Leste loke ona nia kazu rasik hasoru junta tantu krime funu no krime kontra umanidade.
CHRO ne’ebé reprezenta minoria étnika xineza Miánmar nian hatete katak “nomeia ona prokuradór seniór timoroan ida hodi haree ba arkivu kriminál” ne’ebé aprezenta hosi organizasaun.
Deklarasaun junta nian hatete katak, nomeasaun prokuradór ida ne’ebé fó-sai hosi Díli hodi investiga kazu ne’e hanesan “deziluzaun boot ida.”
Hateten katak enkargu ba asuntu sira Timor-Leste nian konvoka ona iha loron-sesta ne’e no hetan semana ida hodi sai hosi Miánmar.
Tuir CHRO, kazu hasoru junta inklui “evidénsia irrefutavel” violasaun grupu nian, masakre ida ba ema na’in sanulu, omisídiu ba responsável relijiozu sira no atake aéreu ida iha ospitál.
Organizasaun ne’e hatama keixa tuir prinsípiu jurizdisaun universál, ne’ebé permite ba tribunál doméstiku sira atu julga ofensa internasionál sira.
Kazu ne’e tensaun diplomátiku ne’ebé aumenta halo nasaun rua iha bloku Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku nian (ASEAN, sigla inglés) hasoru malu.
Timor-Leste foin maka tama iha bloku ne’e iha Outubru 2025, sai hanesan nia membru ba dala-11.
Deklarasaun hosi junta akuza Timor-Leste viola artigu sira hosi karta ASEAN nian ne’ebé “subliña importánsia hosi defende respeitu ba soberania no laiha interferénsia.”
Junta uluk espulsa diplomata prinsipál Timor-Leste nian iha fulan-Agostu 2023, tanba enkontru ida ne’ebé nia governu hala’o ho administrasaun sombra bandu ida ne’ebé harii hafoin golpe Estadu.
Notisia relevante: ASEAN sei la sertifika sondajen eleisaun iha Miánmar
Fonte: CNA
