DILI, 16 Fevereiru 2026 (TATOLI) – Xefe Estadu sira ne’ebé ohin partisipa iha simeira Uniaun Afrikana (UA) nian husik hela mensajen “zero toleránsia” ba mudansa governu inkonstitusionál iha kontinente no subliña nesesidade atu hakotu konflitu sira.
Prezidente hosi komisaun organizadora, Mahmoud Ali Youssouf, destaka iha sesaun enserramentu katak sira-ne’e hanesan pozisaun sira ne’ebé “asume ho klaru” iha Asembleia UA nian, órgaun supremu ne’ebé kompostu hosi Xefe Estadu sira no Governu hosi nasaun membru sira, ne’ebé hasoru malu tinan-tinan iha simeira hodi define polítika, prioridade no estratéjia kontinentál sira.
Durante loron rua serbisu nian, situasaun iha Giné-Bisau, suspende hosi UA hafoin golpe militár iha fulan-Novembru 2025, hetan sitasaun dala barak, ho apelu sira ba retornu hosi orden institusional.
Serbisu ba dame no seguransa iha kontinente, “silensia kilat sira” subliña mós iha konferénsia imprensa enseramentu eventu nian hosi Prezidente Burundi, Évariste Ndayishimiye, ne’ebé asumi prezidénsia rotativa iha simeira ne’e, hodi troka Angola, hodi promete atu konsentra iha dame, estabilidade no dezenvolvimentu industriál.
Évariste Ndayishimiye refere liuliu ba konflitu iha Repúblika Demokrátika Kongo (RDC) no terorizmu iha rejiaun Sahel.
“Iha akordu sesarfogu (iha RDC) ne’ebé asina ona, ne’e parte sira asina, tanba ne’e presiza kumpri,” nia afirma, hodi alerta katak tau iha asaun katak forsa estranjeiru sira fila-fali ba sira-nia rain, refere ba Ruanda, ne’ebé apoia kombatente movimentu M23 iha konflitu hasoru forsa armada nasaun nian.
Kona-ba Sahel, Prezidente foun hosi Uniaun Afrikana deskreve situasaun hanesan “komplexu”, liuliu tanba terorizmu iha rejiaun ne’e da’et ba nasaun sira seluk.
Nia subliña, presiza atensaun no tulun hosi organizasaun no hosi nia nasaun membru sira.
Durante simeira ida-ne’e, UA mós lansa tema ne’ebé nia hili nu’udar sentrál ba 2026: “Asegura disponibilidade sustentável ba sistema bee no saneamentu ne’ebé seguru hodi atinje objetivu sira hosi Ajenda 2063 nian.”
Áfrika hasoru krize bee no saneamentu ne’ebé maka’as, ho ema liu millaun 400 ne’ebé laiha asesu ba bee-hemu báziku no liu millaun 700 ne’ebé laiha saneamentu ne’ebé jere ho seguru, haktuir hosi UA.
Kona-ba ida-ne’e, durante prosesu simeira ba dala-39 ne’e, prezidénsia sesante hosi Uniaun Afrikana, ne’ebé kaer hosi Prezidente Angola, João Lourenço, defende investimentu signifikativu sira ne’ebé fó rezultadu iha setór bee no saneamentu, hodi garanti afrikanu sira “asesu universál no ekuitativu” ba servisu sira-ne’e.
Antes ne’e, iha ninia avaliasaun ba ninia mandatu tinan ida, João Lourenço afirma katak nia buka hametin papél UA nian nu’udar plataforma ba koordenasaun polítika no asaun konkreta, hodi promove koordenasaun boot liu entre Estadu-membru no komunidade ekonómika rejionál sira, hametin aprosimasaun preventiva ba impaktu sira mudansa klimátika nian, no mobiliza parseria estratéjiku ba finansiamentu rezistente infraestrutura.
Notísia relevante: Xanana klarifika Timor-Leste la haruka misaun ba Giné-Bisau





