DILI, 24 Fevereiru 2026 (TATOLI)–Diretora-Jerál Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Elisa da Silva, hateten integrasaun Timor-Leste nian iha Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN) presiza preparasaun téknika no estratéjika.
Tanba ne’e, Ajénsia Kooperasaun Internasionál Japaun nian (JICA) no MNEK, liuhosi Projetu JICA-ASEAN, iha kolaborasaun ho Ministériu Negósiu Estranjeiru Laos nian. Eventu ne’e ho objetivu atu ekipa funsionáriu timoroan sira iha organizasaun no jestaun ba eventu sira-ne’ebé relasiona ho ASEAN, inklui preparasaun ba Prezidénsia timoroan organizasaun nian iha tinan 2029 no enkontru altu nível sira seluk.
“Bainhira ita hakat ba ita-nia integrasaun tomak iha ASEAN, krusiál tebes atu ita preparadu hodi organiza enkontru sira ho efetivu. Ida-ne’e la’ós rekizitu tékniku de’it, maibé responsabilidade estratéjiku nasionál,” nia dehan ba jornalista sira iha Salaun Nobre Ministériu Negósiu Estranjeiru, Praia dos Coqueiros, Tersa ne’e.
Tuir nia katak atu sai uma-na’in ba enkontru sira ASEAN nian presiza iha koordenasaun ne’ebé di’ak ho lideransa ne’ebé klaru, profisionalizmu no komprensaun kle’an kona-ba modu operasaun organizasaun nian.
Nia rekorda, Timor-Leste sei asume prezidénsia hosi organizasaun iha 2029, ne’ebé halo períodu ne’e krusiál hodi aprende hosi nasaun sira-ne’ebé iha esperiénsia hanesan Laos.
“Sai prezidente la signifika de’it halo diskursu, maibé implika organiza enkontru liu rihun ida, ne’ebé asuntu rejionál sira no hetan rezultadu konkretu durante ne’e, hafoin tinan prezidénsia nian,” nia esplika.
Iha sorin seluk, Embaixadór Japaun iha Timor-Leste, Yamamoto Yasushi, dehan sira iha kompromisu hodi apoia prosesu adezaun no konsolida papél Timor-Leste nian iha organizasaun rejionál.
“Japaun apoia ona Timor-Leste iha prosesu adezaun ba ASEAN, hahú husi dezenvolvimentu infraestrutura to’o kapasitasaun, hanesan formasaun ida-ne’e. Ami sei kontinua apoiu esforsu tomak nasaun nian hodi kumpre tomak nia responsabilidade nu’udár membru,” nia afirma.
Nune’e mós, Formadora Sengdavanh Vongsay, husi Ministériu Negósiu Estranjeiru no Polítika Seguransa Laos nian, fahe nia nasaun nia esperiénsia iha organizasaun simeira no enkontru sira ASEAN nian, liuliu iha tinan dahuluk sira hafoin adezaun. Laos hasoru dezafiu ne’ebé hanesan ho Timor-Leste, partikularmente kona-ba prontidaun institusionál no lojístika.
“Ami-nia preparasaun inisiál seidauk to’o iha nivel ne’ebe ideál. Maibe, ami konsege ultrapasa difikuldade sira liuhusi koordenasaun entre setór governu ne’ebe diferente,” nia hateten.
Sengdavanh Vongsay esplika katak formasaun ne’e foka ba aspetu prátiku sira hanesan formasaun ekipa, jestaun enkontru sira, halo balansu ba relasaun ho nasaun sira-ne’ebé iha influénsia liu entre parseiru diálogu sira, no organiza lojístika konferénsia rejionál sira, maski bainhira padraun no infraestrutura seidauk konsolida tomak.
Treinadór subliña importante atu mobiliza rekursu umanu sira ho efetivu no garante seguransa durante enkontru altu nivel sira, hodi hateten katak lisaun sira-ne’ebé Laos aprende bele kontribui ba Timor-Leste nia integrasaun tomak no susesu iha ASEAN.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
