Ministru Ensinu Superiór preokupa ho kursu balun iha UNTL akreditadu ho klasifikasaun C

DILI, 13 Marsu 2026 (TATOLI)—Ministru Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, José Honório da Costa Pereira Jerónimo, preokupa ho kursu balun ne’ebé hetan akredita hosi Ajénsia Nasionál Avaliasaun Akreditasaun no Akadémika (ANAAA) ne’ebé ho klasifikasaun C de’it.

Nune’e, Ministériu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura (MESSK) planea kria dekretu-lei ida hodi regula kursu sira iha institutu superiór ne’ebé hetan klasifiksaun C, dala-tolu tuituir malu sei taka.

“Ita sei hanoin dalaruma bele taka. Ami hakarak halo ida-ne’e para neineik ita-nia ensinu superiór sira bele aposta ba kualidade. Tanba ha’u preokupa liu mak UNTL nia kursu barak iha akreditasaun ho klasifikasaun C,” Ministru Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, José Honório, hateten ba jornalista sira iha kna’ar fatin Kolmera, Sesta ne’e.

Tuir nia, Governu investe tinan-20 ona ba UNTL, tan ne’e agora UNTL tenke sai modelu, tanba se kursu barak mak ho klasifikasaun C, ida-ne’e problema.

“Ha’u fó ezemplu iha kursu lian portugés, profesór sira portugés mak hanorin, profesór sira-ne’e mós bá eskola iha Portugal. Maibé, kursu ne’e rasik hetan klasifiksaun C,” nia esplika.

Govenante ne’e apela ba dirijente sira iha UNTL, atu tau-atensaun ba kursu sira, nune’e labele hetan klasifikasaun C iha akreditasaun.

“Ha’u hanoin hotu-hotu ne’ebé kaer kargu iha UNTL henesan reitór, vise-reitór asuntu akadémiku, diretór departamentu sira, favór ida hotu-hotu tau-atensaun ba fakuldade no departamentu sira, nune’e UNTL nia kursu labele ho klasisikasaun C mak barak,” nia fó-hanoin.

Tan ne’e, nia dehan, ministériu sei túr hamutuk ho ANAAA atu haree lei ida, karik avaliasaun dala-tolu klasifikasaun C nafatin hakarak ka lakohi tenke taka.

“Ita labele husik hela hanesan ne’e beibeik. Tanba se ita tama ASEAN oportunidade barak ba ita, maibé dezafiu mós ba ita. Tan ne’e ita tenke prepara rekursu umanu ho di’ak atubele kompete ho país ASEAN sira-ne’ebé besik ho ita, aumezmu tempu mós ho CPLP,” José Honório akresenta.

Membru Governu ne’e hatutan, avaliasaun ANAAA foin daudaun barak mak hetan klasifikasaun C, tan ne’e nia parte husi estrutura UNTL atu haree asuntu ne’e.

“Tanba avaliasaun ANAAA foin daudaun loke iha Pusat Budaya Indonesia barak mak klasifikasaun C, tan ne’e ha’u husu nafatin ba reitór atu haree ida-ne’e hanesan asuntu sériu. Ita-nia kursu eziste tinan 15 labale nafatin ho klasifikasaun C.

Entretantu, tinan ne’e ANAAA sei utiliza de’it ona peritu nasionál rua no internasionál rua, atubele iha balansu no labele iha interese konflitu.

Iha sorin seluk, Diretór Ezekutivu ANAAA, Nilton Paiva, hatete rezultadu sira hosi avaliasaun programátika hosi UNTL ba tinan 2025, iha prosesu moderasaun ho totál kursu lima (5).

Rezultadu avaliasaun programátika UNTL 2016, Fakuldade Enjeñaria Siénsia no Teknolojia programa IT, grau lisensiatura ho klasifikasaun C. Iha rezultadu avaliasaun programatika iha 2018, Fakuldade Edukasaun Arte no Umanidade, programa Biolojia ho grau lisensiatura klasifikasaun C, programa Kímika ho grau lisensiatura klasifikasaun C, programa língua Ingleza ho grau lisensiatura klasifikasaun B, programa Desportu ho grau baxarelatu naun akreditadu no programa fízika ho grau lisensiatura klasifikasaun C.

Fakuldade Ekonomia no Jestaun, programa Komérsiu no Turizmu ho grau lisensiatura klasifikasaun C, Fakuldade Enjeñaria Siénsia no Teknolojia, programa Enjeñaria Eletrónika no Elétrika ho grau lisensiatura klasifikasaun B no programa Enjeñaria Mekánika ho grau lisensiatura klasifikasaun B.
Rezultadu avalaiasaun programatika UNTL iha 2019, Fakuldade Agrikultura iha programa Agronomia ho grau lisensiatura klasifikasaun B, programa Agro-sósiu-ekonomia ho grau lisensiatura klasifikasaun C, programa Agropekuária ho grau lisensiatura klafisikasaun C, programa Saúde Animál ho grau lisensiatura klasifikasaun C, Fakuldade Filozofia iha programa Filozofia ho grau lisensiatura klasifikasaun C, Fakuldade Enjeñaria, Siénsia no Teknolojia ho grau lisensiatura  klasifikasaun C, programa Teknolojia no Petróleo ho grau lisensiatura klasifikasaun C.

Rezultadu avalaiasaun programátika UNTL iha 2021, Fakuldade Fakuldade Medisina no Siénsia Saúde, programa Nutrisaun ho grau lisensiatura klasifikasaun C, programa Farmásia ho grau lisensiatura klasifiksaun C, Fakuldade Edukasaun Arte no Umanidade iha programa Edukasaun Fízika no Desportu ho grau lisensitura klasifiksaun C, programa Língua Tetun ho grau lisensiatura klasifiksaun C, Fakuldade Siénisa Sosiál, programa Komunikasaun Sosiál ho grau lisensitaura klasifiksaun B no programa Relasaun Internasionál ho grua lisensiatura klasifikasaun C.

Rezultadu Avaliasaun Institusionál UNTL iha 2022, iha siklu datoluk hetan ona akreditasaun ho klasifikasaun A.

Rezultadu avaliasaun prográmatika UNTL iha tinan 2024, Fakuldade Enjeñaria Siénsia no Teknolojia iha programa Enjeñaria Mekánika ho grau lisensiatura klasifikasaun A.

Rezultadu avaliasaun programátika iha UNTL ba tinan 2025, iha hela prosesu nia laran.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade