Prezidente Ramos-Horta hametin relasaun estratéjika ho Megawati Soekarno Putri

DILI, 23 Marsu 2026 (TATOLI)—Prezidente no Laureadu Nobel ba Pás, José Ramos-Horta, segunda ne’e,  hala’o enkontru servisu privadu ho antigu Prezidente Repúblika Indonézia ba da-lima, Megawati Soekarnoputri, iha ninia rezidénsia ofisiál iha Jakarta.

Tuir nota imprensa ne’ebé Agência Tatoli ne’e haktuir, enkontru ida-ne’e reafirma parseria ne’ebé kle’an no dura entre nasaun viziñu rua, relasaun ida-ne’ebé harii iha tinan barak nia laran ho respeitu mútuo, rekonsiliasaun no kompromisu partilladu ba estabilidade rejionál.

Prezidente Ramos-Horta no antigu Prezidente RI Megawati Soekarnoputri troka hanoin kona-ba habelar konetividade entre povu no garante katak momentu relasaun bilaterál kontinua fó benefísiu tanjível ba nasaun rua.

Prezidente Ramos-Horta hato’o profunda gratidaun ba lideransa istórika husi Antigu Prezidente Megawati iha normalizasaun relasaun diplomátika entre Timor-Leste no Indonézia.

Prezidente espesifikamente hanoin hikas ninia prezensa iha serimónia independénsia Timor-Leste nian iha loron 20 Maiu tinan 2002, iha Dili—momentu ne’ebé konsidera ámplamente nu’udar pasu importante iha prosesu rekonsiliasaun entre nasaun rua ne’e.

Prezidente nota katak Megawati ninia prezensa, hamutuk ho líder globál sira seluk, hatudu sinál forte ida kona-ba kompromisu Indonézia nian ba kapítulu foun kona-ba amizade no kooperasaun.

Prezidente Ramos-Horta subliña katak Megawati Soekarnoputri tenke hetan rekoñesimentu ba konsolidasaun independénsia no estabilidade Timor-Leste nian, no mós ba kontinuasaun no susesu movimentu reformista Indonézia nian no konsolidasaun demokrasia iha Indonézia—esforsu sira-ne’ebé inisia hosi Prezidente B. J. Habibie.

Prezidente nota katak Megawati nia kontribuisaun ba luta ba demokrasia iha Indonézia hahú durante tinan naruk ne’ebé difisil iha rejime Suharto nian, hodi hatutan katak durante períodu ne’ebé, nia nunka husik ninia mehi no kompromisu ba demokrasia.

Prezidente Ramos-Horta afirma katak Megawati Soekarnoputri nu’udar Inan ba Demokrasia Indonézia nian hanesan nia aman, karismátiku boot Bung Karno, nu’udar Aman ba Indonézia Moderna.

Enkontru ne’e marka kontinuasaun husi kompromisu altu nivel entre líderansa na’in rua, hafoin sira-nia enkontru foin lalais ne’e iha marjen husi Prémiu Zayed ba Fraternidade Umana 2026 iha Abu Dhabi iha inísiu tinan ida-ne’e.

Durante enkontru iha fulan-Fevereiru ne’ebá, líder rua ne’e partisipa iha Majlis Fraternidade Umana ne’ebé diskute kona-ba importánsia husi valór umanitáriu, konstrusaun ba pás, no diálogu interrelijiozu nu’udar pilar ba sosiedade ne’ebé estável no prósperu.

Prémiu Zayed ba Fraternidade Umana mak prémiu internasionál anuál ida-ne’ebé fó onra ba ema no entidade sira-ne’ebé serbisu ho laran-luak hodi halo ponte ba divizaun sira no haburas ligasaun umana ne’ebé signifikativa, dala barak ho sakrifísiu pesoál ne’ebé boot.

Sorumutu iha loron ohin hametin liután amizade pesoál ne’ebé besik entre Prezidente Ramos-Horta no antigu Prezidente Megawati, ne’ebé serbisu hamutuk durante dékada barak hodi haburas konfiansa no kooperasaun entre sira-nia nasaun.

Líder na’in-rua konkorda atu kontinua sira-nia diálogu kona-ba asuntu xave sira iha nivel rejionál no globál, ho Antigu Prezidente Megawati reafirma nia apoiu ba kontinuidade Timor-Leste nia dezenvolvimentu no integrasaun iha komunidade rejionál.

“Sempre hanesan onra boot ida bele hasoru malu ho Antigu Prezidente Megawati Soekarnoputri, líder ida-ne’ebé nia korajen no vizaun harii baze ba relasaun bilaterál ne’ebé forte ne’ebé ita goza ohin loron. Nia prezensa iha Dili iha loron 20 fulan-Maiu tinan 2002, la’ós de’it serimónial; ida-ne’e hanesan aktu profundu rekonsiliasaun nian ne’ebé fó sinál ba kompromisu Indonézia nian ba futuru ida ne’ebé ho respeitu no kooperasaun mútuu,” nia hateten

Prezidente Ramos-Horta informa, sira-nia enkontru foin lalais iha Abu Dhabi durante Prémiu Zayed ba Fraternidade Umana 2026 fó hanoin mai ba ema kona-ba valór sira-ne’ebé unidade entre nasuan indoneézia no Timor-leste: pás, toleránsia no fraternidade umana.

Ohin loron, harii iha legadu ne’e, serbisu hamutuk hodi garante katak Timor-Leste no Indonézia kontinua buras nu’udar viziñu, parseiru no belun ne’ebé besik liu.

Timor-Leste no Indonézia partilla relasaun ida-ne’ebé úniku no evolui ho baze iha istória rekonsiliasaun no kolaborasaun ida-ne’ebé orientadu ba futuru. Dezde Timor-Leste nia restaurasaun independénsia iha tinan 2002, nasaun rua ne’e serbisu inkansavelmente hodi harii konfiansa, ho interkámbiu nivel aas no ligasaun entre pobu ne’ebé sai nu’udar baze ba envolvimentu bilaterál.

Antigu Prezidente Megawati nia vizita istórika mai Dili ba serimónia restaurasaun independénsia iha 20 Maiu 2002 kontinua sai hanesan símbolu definidór ba transformasaun ida-ne’e.

Ohin loron, nia dehanm, relasaun bilateral karateriza ho kooperasaun ekonómika ne’ebé metin, ho Indonézia kontinua sai nu’udar parseiru komersiál ida-ne’ebé boot liu iha Timor-Leste.

Maizumenus 70% husi produtu sira-ne’ebé sirkula iha Timor-Leste mai husi Indonézia, no Governu rua ne’e daudaun serbisu hela atu atualiza akordu komérsiu sira-ne’ebé liuhusi fronteira hodi fasilita liután komérsiu hodi responde ba nesesidade komunidade sira iha fronteira.

Nasaun rua ne’e mós kolabora besik ba Timor-Leste nia integrasaun tomak iha ASEAN, ho Indonézia sai nu’udar apoiante ida-ne’ebé metin ba aspirasaun adezaun Timor-Leste nian.

Enkontru entre Prezidente Ramos-Horta ho Antigu Prezidente Megawati Soekarnoputri konklui iha ambiente ida-ne’ebé kmanek no kordiál, reflete amizade ne’ebé dura entre líder na’in-rua ne’e no futuru ne’ebé naroman ba relasaun Timor-Leste no Indonézia.

TATOLI