KOVALIMA, 27 Marsu 2026, (TATOLI) – Sentru Saúde Komunitária Zumalai, Munisípiu Kovalima, rejista kazu moras insfesaun vias respiratória aguda (IRA) hamutuk 100-resin.
“Hahú Janeiru to’o Marsu ne’e sentru Saúde Zumalai rejista moras IRA hamutuk 100-resin, tanba kada loron rejista moras dengue na’in-15,” Xefe Sentru Saúde Zumalai, Aliança Beatris Gomes, informa ba jornalista sira iha Suai, sesta ne’e.
Xefe sentru Saúde Zumalai ne’e dehan, sidadaun ne’ebé mak sofre moras dengue ba labarik sira ho idade 0-5 nune’e pesoál saúde sira halo tratamentu ba labarik sira.
Sentru Saúde rejista moras IRA tanba impaktu husi iklima no rai rahun hodi afeta ba labarik sira, liuliu ba labarik sira ho idade ne’ebé mak menór.
Nune’e mós rejista moras diarreia no moras sira seluk ne’ebé mak nia parte la lempra tanba ne’e pesoál saúde sira kontinua halo promosaun saúde ba sidadaun sira.
Infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) ka ISPA mak moras ne’ebé ataka dalan iis (inus, garganta, iis-kloot) kauza husi vírus ka baktéria, ho sintoma hanesan me’ar, inus-been, isin-manas, no garganta-moras. Ida-ne’e da’et liuhusi kontaktu direta (ko’alia, fani, kabeen) no rai-rahun. Prevensaun ho fase liman, uza maskára no evita poluisaun.
Informasaun xave kona-ba Moras IRA:
- Sintoma sira: Inus-been suli ka metin, me’ar (maran/ho kabeen), isin-kolen, isin-manas, garganta-moras no ulun-moras.
- Kauza: Víruss (hanesan rhinovirus, coronavirus) no baktéria ne’ebé invade dalan iis.
- Faktór Risku: Ambiente rai-rahun, fumadór, besik malu liu (overcrowding), la fase-liman no nutrisaun ne’ebé fraku.
- Tratamentu: Konsulta ba Sentru Saúde, hemu bee/jus barak, deskansa no hemu aimoruk ne’ebé médiku fó.
- Prevensaun: Fase-liman beibeik ho sabaun, taka inus/ibun bainhira me’ar no kuida ijiéne pesoál.
Iha Timor-Leste, kazu IRA rejista aas tebes iha sentru saúde sira, nu’udar moras ida ne’ebé frekuente liu ba komunidade.
Jornalista: Celestina Teles
Editór: Evaristo Soares Martins
