Sábadu Aleluia: “Kristu moris hias ona husi mate no Nia sei la mate tan”
Pe. Heri Soares, SVD*)
Ilustrasaun
Iha belun-di’ak na’in-rua (2) ne’ebé deside atu hala’o viajen ba rai fuik maran ida. Wainhira la’o to’o iha dalan klaran, sira na’in-rua (2) hirus malu no mosu konflitu. Ikus mai, husi belun ida-ne’ebé ho emosaun fó basa ida ba nia belun ida seluk. Nia belun ida-ne’ebé mak hetan [kona] basa ne’e sente fuan moras, maibé nia hola nonook de’it. Ho fuan no ho laran tomak, nia hakerek iha rai-henek leten nune’e; Nia mak h’au-nia belun-di’ak to’o ohin loron. Maibe, ohin nia bele basa ha’u.
Belun-di’ak na’in-rua (2) ne’e nafatin kontinua hala’o viajen hodi hakat ba oin. Iha viajen naruk ne’e nia laran, sira-na’in-rua (2) la ko’alia ba malu. Nonook lian laek. To’o iha fatin di’ak ida, iha rai fuik maran ne’e, sira hetan bee-matan ida-ne’ebé mak kmook no moos tebes. Sira mós tanba la’o iha loron manas no sente kolen, sira deside hodi deskansa no haris. Belun ida-ne’ebé mak ohin hetan basa ne’e hahú nani ba iha bee-metan ne’e nia lihun. Tanba karik nani ladun hatene, nia atu mout sala-sala ba bee laran ne’e.
Haree situasaun ida-ne’e, nia belun seluk ne’ebé ohin basa nia ne’e, haksoit tama ba bee laran hodi salva ninia belun ne’e ho lalais. Iha biban ne’e, belun ida ohin atu mout iha bee laran ne’e foin sadar [konsiente] katak nia belun ne’e salva ona nia husi tauk ida mate nian. Nia la trauma tan ona. Husi ne’e, nia foti desizaun, nia la hateten buat ruma ba nia kolega ne’ebé ohin basa nian ne’e, maibé ho nonook nia hakerek iha fatuk ida-nia leten nune’e: Antes ne’e nia halo ha’u fuan moras, maibé nia foin dadaun ne’e salva ha’u no nia nafatin sai ha’u-nia belun-di’ak.
Tanba kuriozu, iha nonook ida-nia laran ne’e, Mosu Diálogu Entre Sira Na’in-Rua… Belun ida-ne’ebé mak ohin basa nia no saliva nia husi bee laran ne’e husu nune’e;
“Tanbasá mak wainhira ha’u basa ó no ó hakerek iha rai-henek nia leten no agora ó hakerek tan iha fatuk ida-ne’e nia leten?”
Ho laran haksolok ninia belun ida ohin hetan basa no atu mout iha bee laran ne’e loke ibun hodi hatán;
“Wainhira ita-nia belun-di’ak ida halo ita fuan moras, ita tenke hakerek iha rai-henek leten atu nune’e anin no laloran DESKULPA nian huu mai no hamoos lalais tiha LIAFUAN sira-ne’ebe hakerek iha rai-henek leten ne’e. Maibé, bainhira ita hetan esperiénsia ne’ebe mak kmook no memoravel, ita presiza hakerek iha ita-nia FATUK FUAN nian, atu nune’e anin huu karik liafuan sira-ne’e bahat-metin nafatin iha ita-nia fuan laran—liafuan sira-ne’e IHA no MORIS nafatin ba nafatin.”
Maluk Sarani Doben Sira bé Kristu Hadomi…
Ida-ne’e hanesan de’it Istória ida. Maibé istória ne’e inspira ita buat barak iha kalan ida-ne’e, no lori ita ba reflete hamutuk kona-ba Páskua. Leitura sira iha kalan kmanek ida-ne’e, hakarak lori ita ba komprende kle’an liután kona-ba planu Maromak nian hodi salva ita. Hanesan mós asaun karitativa ka asaun fraternidade ida entre Maromak ho ita. Iha istória kristaun nian, Maromak kria ita tuir nia Ilas no imajen rasik.
Ema primeiru (Adão no Eva) hahú ho halo relasaun di’ak ho Maromak, sira simu misaun importante hodi sai hanesan administradór ba kriatura sira seluk. Maibé ho limitasaun ne’ebé iha, ita ema monu ba sala. No, ikus mai, iha inimigu entre ita ema ho ita-nia egoizmu moris ho Maromak ne’ebé mak hanesan kriadór.
Tuir mai, Maromak halo renovasaun ba relasaun ninian ho ita liuhusi xamada ne’ebé nia rasik hili Abrão ne’ebé sai hanesan Aman ba ita fiar-na’in sira hotu. Abrão iha fiar ne’ebé mak metin ba iha Yahwe ka Maromak. Nia hetan prova oioin husi Maromak no nia oferese nia oan mane mesak Izak ba Maromak. Abrão halo tuir Maromak nia hakarak no obedese ba fiar ne’ebé nia iha hodi oferese ninia oan Izak ba Maromak hodi troka ba Bibi-Malae bokur ida-nia fatin.
Istória Éxodus povu Israel husi Rai Mesir sai hanesan evidénsia ida katak Maromak horik ho sira no iha sira-nia moris. Nia salva povu Israel husi soldadu firaun sira liman. No, povu Israel sira la’o iha rai fuik maran no tasi-mean ne’ebé mak susar atu liu. Ne’e sai hanesan liaguajen simbóliku ne’ebé mak kmanek mai ita. Sakramentu batizmu sai hanesan sakramentu hamoos an ka konsagra ita an, tanba Maromak fó liberdade mai ita liuhusi bee sarani nian.
Maluk Sarani Doben Sira bé Kristu Hadomi…
Profeta Isaias haktuir katak Maromak sai hanesan salvadór mai ita ema. Nia iha sentimentu domin no laran luak mai ita ema. Ninia sentimentu laran luak no hatudu mós mai ita ninia responsabilidade, hanesan saida mak Nia rasik promete ona mai ita dehan; mai ba ho ha’u mak imi sei hetan moris no ha’u sei kesi metin imi ho ha’u-nia liafuan ne’ebé mak sei fó moris ba imi tinan ba tinan.
Iha Bíblia Testamentu Foun nian, Maromak fó ninia matenek ka sabedoria hotu ba iha Jesus Kristu. Sabedoria ne’ebé iha hatudu iha Maromak ninia domin no laran luak. Liuhusi Profeta Ezaquel nian, Maromak mós promete fó mai ita bee-matan moris moos nian. Maromak mós fó mai ita fuan ne’ebe foun no espíritu foun hodi mai horik iha ita fuan.
Promesa sira hotu n’ebé mak haktuir ona iha leten halo ita haree didi’ak fila-fali ita-nia an entre Yahwe ka Maromak no ita hanesan Belun-di’ak ida. Tanba, ita ema Maromak haraik mai ita Nia oan Mane Maksoin hodi sai hanesan mestre ba Salvasaun nian. Ida-ne’e hanesan sinál fraternidade Maromak ho Ita. Kristu ne’ebé terus no mate no tuir Saun Paulo katak; “Kristu moris hias ona husi Mate no Nia sei la mate tan”.
Hanesan ho Saun Paulo, Evanjelista Markus mós hakerek dehan; “Nia moris hias ona. Nia laiha ne’e tan ona! Nia ba uluk ona iha Galileia“. Loos duni, Jesus moris hias ona. Jesus laiha tan rate laran ne’ebé nakukun ne’e. Nia sai ona Naroman, loron-matan foun. Nia ba uluk ona Galileia. Galileia hanesan fatin dahuluk ba Nia hodi hahú Ninia misaun no iha ne’eba mós, mak nia hodi hasoru fila-fali Ninia eskolante sira atu hahú sira-nia misaun foun.
Maluk Sarani Doben Sira…
Leitura no evanjellu sira-ne’ebe haktuir mai ita ne’e, hakarak deskreve mai ita kona-ba Maromak Nia laran luak no domin mai ita. Katak Maromak harii Ninia Relasaun ho ita antes no nanis tiha ona. No, sai pergunta mai ita mak ne’e; Saida mak ita tenke halo iha ita-nia moris ida-ne’e hanesan ema kristaun?
Primeiru, ITA AGRADESE TAMBA MAROMAK NIA DOMIN. Maromak nia domin bainhira sai perfeitu tanba ita sente no esperiénsia Maromak nia domin husi Jesus Kristu nia Moris hias. Feto ne’ebé mak haktuir iha Evanjellu kalan ida-ne’e, kona-ba vizitasaun Ninian iha tempu kalan ba iha Rate Jesus nian tanba iha motivasaun sira-nian ne’ebé mak la-seluk no la-leet katak oinsá atu kuida Jesus nia Rate hanesan Ita ema. Sira hatene katak nia Mate ona tenke presiza ba kuida ninia rate hanesan sentimentu domin nian ba Nia.
Maibé situasaun fuan husi sira nakonu ho tristeza no tauk, mak husi rate nia liur, sira tama ba rate laran no sai husi rate laran. Ida-ne’e hanesan linguajen simbóliku. No, feto sira-ne’e habrani sira-nia an ba fali iha dadeersan no hasoru mane bonito no foinsa’e ida-ne’ebé mak hatais hela roupa mutin no hodi fó hanoin ba sira katak lalika tauk tanba Jesus moris hias ona. Ida-ne’e sai hanesan laifoun ksolok mai ita tanba Nia Hadomi Ita.
Segundu, SAI NAROMAN. Páskua kalan sai hanesan ita-nia foka importante mak LILIN PÁSKUA ne’ebé sai naroman Kristu nian. Ho knanuk “Kristu Roman Nabilan” no ita-hotu ka sarani sira hananu hodi hatán “Kmanek wa’in tebes”. Ka Ita bele dehan ho Liafuan simples nune’e; AGRDESE BA MAROMAK. Ita-nia responsabilidade mak lori naroman no domin Maromak nian ne’e, ba ita-nia maluk sira. Importante liu sai naroman ba ita nia familia, sosiedade no ita-nia an rasik.
Terseiru, ITA IDA-IDAK REFLETA FILA-FALI ITA-NIA AN NE’EBÉ MAK SIMU ONA SAKRAMENTU BATIZMU. Kalan ida-ne’e, ita hotu-hotu halo renovasaun ba ita-nia Batizmu. Renovasaun Batizmu signika ita harii no hafoun fila-fali ita-nia kompromisu hanesan Maromak nia oan ne’ebé loos no loloos. Ita mós hanoin fila-fali ita nia an ne’ebé mak halulik husi Nai Santíssima Trindade (Aman, Oan no Espíritu Santu).
Maluk Sarani Doben Sira…
Mai ita harii ita-nia kompromisu foun ida. Páskua lori ita fila-fali husi moris tuan ba moris foun. Ita ne’ebé mate hamutuk ona ho Kristu no moris hias ona hamutuk ho Kristu. Ita la’o liu ona moris nakukun iha rate laran no ikus mai mós ita fila ba Naroman ne’ebé moos—loos no loloos, hanesan naroman loromatan dadeer.
Perguntas mak ne’e; Seraké ita moris hias duni fila-fali hamutuk ho Kristu? Ka Páskua hotu entaun hotu ona? Hanoin ba katak wainhira ita-nia an hetan salvasaun, ita sai hanesan sasin Kristu Nian husi ema hotu no ba fatin hotu ho kompaixaun. Nai, ami agradese Ita, aleluia, aleluia, aleluia… (*)
*) Hakerek-na’in atuál Pároku iha Parokia Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari-Darabai no daudaun ne’e hela iha Uatolari-Viqueque.
