DILI, 08 Abríl 2026 (TATOLI)–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), Kuarta ne’e, kontinua halo julgamentu ba kazu Partisipasaun Ekonomia no Administrasaun Danoza ne’ebé envolve husi arguidu Antigu Sekretáriu Estadu Seguransa IV Governu Konstitusionál, ho inisiál FdCG, Antigu Komisáriu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) na’in-tolu ho insiál LM, FdJ no HdC inklui arguidu na’in-haat seluk.
Iha audiénsia julgamentu ohin, Tribunál ajendada atu rona arguidu na’in-lima ne’ebé partisipa iha julgamentu ne’e, nune’e arguidu FdCG no FdJ mak marka prezensa.
Nune’e, Juíz Prosesu Argentino Nunes konfirma ba Ofisiál Justisa, kona-ba razaun tanba sá mak arguidu na’in-rua auzente iha julgamentu iha semana kotuk tanba tuir hela enkontru.
Nune’e, Tribunál konfirma ba arguidu na’in-rua nia defeza no defeza husi arguidu Antigu Sekretáriu Estadu Seguransa FdCG, Advogadu Privadu João Sera haktuir, nia kliente la tuir julgamentu ne’e tanba agora partisipa enkontru iha Palásiu Governu.
Nune’e mós, Defeza husi arguidu FdJ, Defensór Públiku João Carvalho hateten, kona-ba nia kliente la partisipa iha julgamentu ne’e, nia parte hanesan defeza laiha informasaun.
Ho nune’e, Ministériu Públiku (MP) ne’ebé repzenta husi Prokuradór Rafael Gusmão no João Marques solisita ba Tribunál atu halo separasaun ba prosesu ba arguidu na’in-rua FdCG no arguidu AdJ tanba haree ba kazu ne’e kleur ona no labele halo adiamentu hela de’it, kuandu halo adiamentu bele prejudika interventente sira seluk. Tanba ne’e, husu ba Tribunál atu haree no deside ida-ne’e.
Notísia relevante : Antigu Sekretáriu Estadu Seguransa inklui Antigu Komisáriu PNTL na’in-tolu sai arguidu
Juíz Prosesu Argentino Nunes aseita pedidu husi MP hodi halo separasaun prosesu ba FdCG no AdJ tuir artigu 25 husi Kódigu Penál Timor-Leste.
Juíz Argentino hateten, Tribunál notifika ona nune’e iha Kuarta semana kotuk bele marka prezensa hodi partisipa iha julgamentu maibé arguidu na’in-rua ne’e la marka prezensa.
Tribunál entende hodi hasai despaisu halo separasaun prosesu ba arguidu na’in-rua ne’e tuir artigu 25 husi Kódigu Prosesu Penál, nune’e labele prejudika fali interventente sira seluk.
Nia haktuir, kazu ne’e kleur ona desde tinan 2012, agora liu ona tinan-10, nune’e kuandu dada beibeik bele preskreve tanba Tribunál halo separasaun ba prosesu ne’e la prejudika arguidu sira seluk.
“Haree ba arguidu FdCG ne’ebé agora nia mandatu hanesan Ministru ne’e dala ruma mandatu hotu mak foin mai partisipa julgamentu, kuandu mandatu hotu prosesu ne’e bele preskreve, tanba ne’e labele no Tribunál deside separa prosesu ba arguidu na’in-rua,” Juíz Argentino, katak.
Artigu 25.º Separasaun ba prosesu
Exesionalmente, bele haketak prosesu, ofisiozamente ka tuir rekerimentu, kuandu:
- a) Arguidu iha razaun forte no atendivel atu haketak, nomeadamente atu la bele hanaruk nia prizaun preventiva;
- b) Koneksaun bele hamosu perigu makás ba Estadu nia interese atu aplika pena ka ba lezadu nia interese; ka
- c) Bele hamosu atrazu sensivel ba prosesu.
Hafoin Tribunál aseita halo tiha separasaun ba prosesu ba arguidu na’in-rua nune’e kontinua kedan prosede argudu na’in-lima seluk ba julgamentu.
Iha audiénsia julgamentu ne’e, Juíz prosesu Argentino Nunes halo identifikasaun ba arguidu na’in-lima hahú husi Arguidu LM, HdC, CdRdCS, JdC inklui AMdC.
Iha prosesu identifikasaun ne’e, Tribunál hela arguida AMdC ne’ebé MP imputa ho krime administrasaun danoza ne’e Tribunál Rekusu hasai ona desizaun hodi preskreve tiha arguidu ne’e husi krime Administrasaun danoza.
Juiz Argentino Nunes esplika, iha tinan 2026 Tribunál Rekursu hasai desizaun hodi arkiva tiha nia kazu ne’e tanba krime ne’ebé MP akuza ne’e nia liu ona prazu eskrisaun.
“Krime ida-ne’e ninian prazu eskrisaun ne’e tinan-10 de’it, maibé kazu ne’ebé arguidu arguidu envolve ne’e liu ona tinan-10, tanba ne’e iha loron 10 Jullu tinan kotuk Tribunál Rekursu hasai desizaun halo ona preskrisaun ba kazu no desizaun Tribunál nian ne’e tránzitu ein-julgadu ona,” Juíz prosesu deklara iha sala audiénsia julgamentu.
Nia afirma liután, ho razaun ne’e mak Tribunál la admite atu arguidu AMdC atu partipa iha julgamentu ne’e.
“Prosesu ida-ne’e ita-boot laiha ona. Ne’ebé ita-boot la partisipa ona julgamentu ne’e bele fila uma,” nia afirma.
Hafoin ne’e, Tribunál adia julgamentu ne’e ba fali iha loron Kuarta (15/04) semana oin hodi kontinua rona depoimentu husi arguidu na’in-lima.
Julgamentu ne’e prezide husi Juíz koletivu Argentino Nunes, Ivan Suritai no Zulmira Auxiliadora. MP reprezenta husi Prokuradór Rafael Gusmão no João Marques no arguidu sira hetan asisténsia legál husi Advogadu Privadu no Defensór Públiku.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
