DILI, 14 Abríl 2026 (TATOLI)—Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Luis Marçal da Costa Tavares, rekoñese mosu duni irregularidade durante implementasaun programa Merenda Eskolár iha eskola balun iha Munisípiu Manufahi.
“Atu dehan katak EJP (Ekipa Jestaun Programa) no fornesedór nakar oituan, falla ruma ita ba ohin, sira hatene tau hahán tuir menu ne’ebé iha, maibé depoiz ita la bá sira muda fali to’o situasaun ida-ne’e autoridade mesak labele atende ka hatán ba situasaun ida-ne’e, entaun presiza intervensaun husi parte hotu nian hanesan autoridade lokál, parte edukasaun munisipál, inan-aman no sosiedade sira inklui mídia karik iha opurtunidade ita bele ajuda rezolve situasaun ida-ne’e,” PAM hato’o ba Ajénsia TATOLI, iha Edifísiu Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál, Komoro, Tersa ne’e.
Autoridade munisipál agradese tanba Komisaun Antí-Korrupsaun bele halo inspesaun no monitorizasaun ba implementasaun programa no identifika lakuna sira.
“Problema ne’e la’ós ami la hatene, ami hatene situasaun sira ne’e. Manufahi nia situasaun la’ós foin tinan ida-ne’e. Maibé problema la tuir menu indikativu ne’e akontese kleur ona. Menu indikativu iha munisípiu no postu balun dehan ohin tenke han ikan. Ezemplu, iha Postu Administrativu Turiskai ne’e buka ikan iha ne’ebé? Entaun tahu no tempe mak taka fali hahán nutritivu,” nia akresenta.
Notísia relevante : Programa Merenda Eskolár benefísia to’os na’in Vikeke
Nia dehan, kauza mós husi osan tama tarde iha EJP.
“Situasaun ida-ne’e akontese tanba mós osan trimestre dahuluk, bainhira entrada ein vigór tama baibain iha Fulan-Marsu. Iha ne’ebá CAC mós sita situasaun Manufahi tanba ita envolve komapañia lokál ne’ebé la’ós liuhusi aprovizionamentu, maibé ne’e pedidu autoridade ida liuhusi Diresaun Edukasaun Munisipál, halo pedidu ba parte hotu hanesan komunidade, kompañia lokál ka kompañia nasionál, sé mak prontu atu fornese ai-han durante fulan tolu,” nia esplika.
Aleinde ne’e, osan seidauk iha, maibé pedidu fó ba públiku, kompañia lokál balun prontu no hakarak fornese ai-han, nune’e Edukasaun Munisipál liuhusi eskola sira deve hahán husi fornesedór sira, depoiz osan tama mak selu fali.
“Ne’ebé ida-ne’e la’ós prosesu konkursu ida ka loke prosesu aprovizionamentu. Ne’e kontrata direita husi eskola sira liuhusi akordu ida liuhusi pedidu ne’ebé ita hasai. Maibé iha kompañia balun hatama nota $10 no bainhira lori nota mai tau fali $15. Balun $20 mai ho fali $25, entaun situasaun sira ne’e ita halo fali verifikasaun entaun deteta duni situasaun sira hanesan ne’e,” nia konta tuir.
Nune’e, PAM Manufahi halo ona aprosimasaun ho Servisu Edukasaun Munisipál hodi buka solusaun.
“Ami halo aprosimasaun ona ho sira no Diretór Edukasaun Munisipál mak hapara ita-nia EJP no fornesedór sira, tanba sira mak deside. Maibé ha’u dehan ba sira katak labele hapara radikalmente tanba iha momentu kuandu ita osan laiha, ita bolu kompañia sira mai ajuda tiha depoiz ita kaer osan iha liman ita dehan katak sira ladi’ak ita hapara ona. Ita mesak timoroan presiza ko’alia di’ak ba malu, sira aseita ho ida-ne’e no daudaun ne’e sira nafatin tein no fornese hahán ba labarik sira,” Tavares katak.
Eskola ualu ne’ebé to’o agora seidauk fó labarik sira-nia direitu ne’e tanba iha mudansa estrutura. Nune’e EJP la fó direitu hodi kaer osan maibé fó ba GAT (Gabinete Apoiu Tékniku) eskola mak halo jestaun. Husi ne’e mak atrazu oituan ba implementa Merenda Eskolár. Presiza halo mudansa espesifikamente ba osan iha banku.
“Tanba grupu EJP ne’e grupu independente ida-ne’ebé laiha buat ida hodi kesi hodi jere osan, entaun bele mosu situasaun balun tinan hirak ba kotuk. Grupu EJP balun foti osan ba tiha no todan ba sé? Entaun di’ak liu fó ba GAT tanba GAT iha instituisaun idane’ebé mak Governu ka Estadu iha kontratu ida kesi ba nia,” Luís tenik.
Osan alokadu ba Programa Mirenda Eskolár hamutuk millaun $1,2 ho eskola hamutuk 70-resin no estudante 14.000.
Programa Merenda Eskolár ne’e mosu nu’udar inisiativa estratéjika ida hodi garante asesu universál no ekuitativu ba refeisaun nutritiva iha estabelesimentu edukasaun pré-eskolár no ensinu báziku iha país.
Objetivu husi programa ida-ne’e maka la’ós de’it atu kombate inseguransa ai-han no hadi’a dezempeñu eskolár, maibé mós atu promove dezenvolvimentu sustentável ba komunidade lokál sira liuhusi enkoraja produsaun no konsumu ai-han husi agrikultura lokál.
Kustu Merenda Eskolár ba kada estudante, antes ne’e ho sentavu 0,25 maibé agora halo ona mudansa ba sentavu 0,42 no estudante ne’ebé eskola iha tempu dadeer sei han iha tuku 10:00, enkuantu estudante ne’ebé eskola iha lorokraik sei han iha tuku 15:00 otl.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina




