DILI, 15 Abríl 2026 (TATOLI)—Ministra Saúde, Elia dos Reis Amaral, husu inan isin-rua sira atu ativu hakbesik an ba fasilidade saúde sira-ne’ebé mak besik.
“Husu ba inan sira banhira gravida ativu ba iha fasilidade saúde sira-ne’ebé mak besik liu-liu ba sira-ne’ebé mak ita hatene katak ita-nia oan feto foinsa’e sira subar an bainhira isin-rua, ida-ne’e mos sai risku ba kuidadu sira-nia bebé mate iha kabun laran,” Elia dos Reis Amaral dehan ba jornalista sira, banhira ramata reuniuan Konsellu Ministru iha Palaziu Governu, ohin.
Nia esplika, atu identifika númeru labarik mate iha inan nia kabun laran ne’e iha indikadór ne’ebé mak define ona, entaun ho ida-ne’e mak programa Governu Konstitusionál da-sia (IX) nian oinsá atu hakbesik ba komunidade mak halo ona resolusaun Governu ba pakote integradu saúde oinsá pesoál saúde sira atu halo atendimentu ba iha komundade.
“Hanesan ita-boot sira akomapana iha munisípiu sira ita iha kuidadu saúde primaria ita postu saúde sentru saude internamentu, maibé husi parte atividade saúde nian ita mós oinsá atu lori mobile klinika ida-ne’e ita haree ba ajendamentu sira atu fó atendimentu ba sira,” nia hateetn.
Tanba ne’e husu ba pesoál saúde sira no mós inan sira no familia sira-ne’ebé mak hatene katak iha familia ruma ne’ebé mak iha preparasaun ba gravida atu nafatin halo aprosimasaun nune’e labele afeta ba sira-nia an ba aban bainrua banhira atu partu.
Sensibilizasaun informasaun ba inan sira banhira gravidez nafatin ba vizita fasilidade saúde sira to’o partu atividade ne’e Ministeriu Saúde hala’o nafatin.
Antes ne’e, Xefe Ðepartamentu Maternidade husi HNGV, Zinia Mascarenhas, hateten husi fulan- Janeiru mai to’o Marsu, bebé maiória mate iha inan nia kabun laran hamutuk 68.
“Husi fulan-Janeiru to’o Marsu totál inan-ne’ebé mak baixa iha sala maternidade hamutuk 1.718 husi ne’e bebé moris hamutuk 1.745 ne’e mane 934 no feto 814. Bebé mate iha inan nia kabun laran hamutuk 68. Agora, maiória bebé ne’ebé mak mate husi inan nia kabun laran ne’e katak inan mai ospital ne’e bebé mate nanis ona iha kabun laran, depois sira mai direta ka balun transferénsia husi referál sira mai,” Zinia Mascarenhas hateten iha nia kna’ar fatin HNGV.
Nia esplika, ba hirak ne’ebé mak mate iha HNGV rasik ne’e balun moris mai ho malformasaun ne’ebé mak pesoál sira la deteta antes ne’ebé sira lakon vida no balun mós inan sira infeksaun no siverplekansia ka hipertensaun entaun maske fulan seidauk to’o maibé sira iha ona komplikasaun ne’ebé mak prejudika no agrave sira-nia gravida entaun halo bebé sira mate iha sira-nia kabun laran ne’ebé hotu-hotu la espera.
Iha fulan-Janeiru, ita iha bebé ne’ebé mak moris hamutuk 571, partu normál hamutuk 331 cesariana 180, vakum 37, husi ne’e bebé mane hamutuk 315 no feto 259 no bebé mate hamutuk 24.
Iha fulan-Fevereiru bebé ne’ebé mak moris 548 husi ne’e partu normál hamutuk 300, cesariana 154, vakum 30. Husi bebé moris 548 ne’e bebé mane hamutuk 306 no feto 242 no bebé ne’ebé mak mate 23.
Fulan Marsu bebé ne’ebé mak moris hamutuk 626, partu normál hamutuk 300, cesariana hamutuk 172, vakum 38. Husi bebé moris 626 ne’e bebé mane hamutuk 317 no feto 313 no bebé mate 21.
“Iha Janeiru mai to’o Marsu ne’e kazu balun halo inan mate ne’e kazu hanesan siverplekansia ne’ebé mak ho mai tensaun maka’as no bele halai no provoka hemorasia no halo inan ne’e hetan atakasaun, entaun husi Janeiru mai to’o Marsu, inan ne’ebé mak mate hamutuk na’in-haat,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
