DILI, 22 Abríl 2026 (TATOLI)—Diretór Ezekutivu Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu (FDCH-sigla portugeza), Júlio Aparício, hateten FDCH simu ona lista jornalista na’in-sanulu (10) hosi Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) ba bolsu estudu parsiál no daudaun ne’e prosesa hela.
“Karta ne’e ami simu ona iha 24 Marsu, ne’ebé iha ona ami-nia prosesu. Ami haruka ona ba parte téknika sira hodi haree. Depoiz mak ami foin haree fali, tanba FDCH iha regulamentu, labele tuir de’it ema idaidak nia hakarak, tenke tuir fali prosedimentu FDCH nian,” Júlio Aparício dehan ba jornalista TATOLI via telefónika, Kuarta ne’e.
Responsavel ne’e dehan apoiu bolsa parsiál ba jornalista sira-ne’e maihusi mídia TATOLI, Independente, SapNews, SM News,Timor Post no Lafaek News.
Kona-ba pagamentu propina ne’e, nia dehan, jornalista selu ona nia propina mak depoiz fó fila osan maibé ne’e liuhosi univesidade.
“Ami iha FDCH sistema devolve osan ne’e laiha. Ne’ebé, só ami selu ba universidade, depoiz universidade mak devolve fali ba estudante. Maibé, ami mós tenke investiga lai ema sira-ne’e agora semestre hira, sira-ne’e finalista ka saida, ami tenke haree hotu dadus sira-ne’e,” nia dehan.
Programa bolsa parsiál bazeia ba diploma ministeriál númeru 78/2021, 10 Novembru, relasiona ho rejime atribuisaun bolsa estudu ba frekuénsia iha territóriu nasionál no regulamentasaun pedidu individuál apoiu finanseiru ba estudu iha ensinu superiór akreditadu nasionál.
Programa ne’ebé oferese husi FDCH ne’e só fó apoiu de’it ba kustu propina estudante nian to’o konklui estudu no sei la kobre selu kustu sira seluk hanesan kustu moris, alojamentu no kustu didátiku.
Bolsa hakbiit kada bolseiru sei hetan kustu vida $120 kada fulan hodi kobre sira-nia alojamentu, transporte, alimentasaun no ekipamentu didátiku. Enkuantu, ba propina nian Governu sei transfere direta ba konta bankária universidade neʼebé benefisiáriu sira hala’o estudu.
Iha sorin seluk, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes, hateten proposta apoiu bolsa parsiál selu propina kada fulan-fulan bazeia ba universidade nian.
“Ami hato’o na’in-sanulu (10) ba. Na’in-sanulu (10) ne’e nia propina ne’e FDCH mak sei selu no selu depende ba universidade nian kada fulan selu hira, tanba ami halo tiha ona karta ofisiál ba bolsu parsiál, FDCH sei selu de’it maka propina, la’ós bolsa sira seluk ne’ebé hetan ba hahán,” Expedito ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál, Bairru-Pite, Dili, Kinta (23/04).
Nia informa, bolsa sira-ne’e husi UNTL mak iha Departamentu Komunikasaun Sosiál. Agora depende sira mak hili universidade sira hanesan Universidade Katólika Timorense (UCT-sigla portugeza), UNTL no Universidade Orientál Timor Lorosa’e (UNITAL) tanba tolu (3) ne’e mak iha Departamentu Komunikasaun Sosiál.
Nia reforsa, tanba iha kritériu, jornalista ne’ebé atu tuir eskola ida-ne’e tenke mínimu servisu iha mídia ne’e tinan lima, tama kategoria sénior.
Entretantu, jornalista hosi mídia Independente, Aquino Gomes, destaka pontu tolu liga ba bolsu estudu hosi SEKOMS ba jornalista sira-ne’ebé asesu Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL).
“Dahuluk, agradese ba Governu liuhusi SEKOMS ne’ebé fó ona oportunidade ba ami hodi kontinua ami-nia estudu iha ensinu superiór públiku UNTL. Daruak, ami hanesan benefisiáriu ba bolsa estudu ne’ebé atribui husi SEKOMS maski inísiu falta koordenasaun ho ninistériu no instituisaun relevante ba implementasaun programa bolsa estudu, maibé ami fiar katak sedu ka tarde iha solusaun. Datoluk, apresia ba SEKOMS tanba ami rona informasaun katak submete ona ami-nia lista ba FDCH hodi verifika kritéria ne’ebé iha, hodi prosesu ami hanesan benefisiáriu ba bolsa estudu,” Aquino tenik.
Nia espera FDCH ho SEKOMS koopera no kolabora hodi kontribui ba solusaun ne’ebé hakonu ho satisfasaun.
Iha sorin seluk, jornalista Dili Post, Azacsi Guterres Quintão, subliña SEKOMS la kumpre nia promesa maibé espera bele iha solusaun tanba lista jornalista tama ona iha FDCH.
“Ami-nia pagamentu foin lalais ne’e ami selu rasik. Momentu ne’e SEKOMS promete dehan fasilita bolsu estudu ba jornalista na’in-sanulu, nune’e sira kontaktu ami hatama tiha ami-nia dokumentu, depoiz ami hatama hotu tiha ami tuir tiha teste ami-nia naran taka sai tiha, maibé asesór ida iha SEKOMS mak fasilita de’it, ida ne’e la’ós SEKOMS mak atu selu. SEKOMS ne’e fasilita jornalista sira atu eskola iha UNTL,” nia haktuir.
Nia dehan tanbasá mak SEKOMS la ko’alia antes, ikus mak dehan fasilita de’it, ida-ne’e halo jornalista sente insatisfasaun.
“Ami halo tiha rejistu ho $83, rejistu fakuldade $5 no depoiz ba orientasaun $3. Ida-ne’e hotu tiha entaun ami mai husu fali ba SEKOMS, nafatin hateten sei kontaktu ho Ministru Ensinu Superiór no FDCH atu submete ami-nia naran ba. To’o agora ne’e ami seidauk rona informasaun hosi SEKOMS submete ami-nia naran ba Ministériu Ensinu Superiór no FDCH,” nia dehan.
Aleinde ne’e, jornalista hosi SM News, Efiana de Jesus Soares, hateten bolsu estudu ba jornalista na’in-sanulu ne’e tuir loloos Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) mak selu propina maibé la sai realidade.
“Ami jornalista na’in-ualu ne’ebé hetan bolsu estudu hosi Governu liuhusi SEKOMS, maibé realidade lae. Tanba daudaun ne’e selu mesak propina. Nune’e, husu bá-oin karik la selu la buat ida tanba ami selu ona dahuluk nian,” nia haktuir.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade





