DILI, 06 Maiu 2026 (TATOLI)—Vise Ministru Saúde ba Fortalesimentu Institusionál, Jose dos Reis Magno, husu ema hotu hotu nafatin konsumu aihan ne’ebé mak saudável nomós halo ezersisiu kada semana atu evita moras sira.
“Ita haree moras kardiaku barak halo ema monu derpente, tanba ne’e husu ba ita hotu han aihan ne’ebé mak saudável, nune’e halo mós ezersisiu kada semana hodi evita moras sira,” Jose dos Reis Magno hateten ba jornalista sira iha Hotel City8, manleuana, ohin.
Nia dehan, labele dehan han buat hotu di’ak entaun ladun preokupa ba saúde, maibe ema ida-idak tenke preokuopa ba saúde mak presiza halo ezersisiu fiziku, signifika semana ida dala tolu ka dala rua no tempu natoon atu deskansa.
“Ezemplu. ita hadeer barak liu, ita-nia tempu toba uitoan, ida-ne’e mós ladi’ak tanba afeta ba ita-nia saúde. Depois ita sente moras ruma ba iha fasilidade saúde, ita halo check up bainhira detekta moras mak médiku sira haruka ita tenke halo tuir,” nia hateten.
Tan ne’e, nia hateten, husu ema ida-idak tenke kuidadu an depois iha kestaun sira seluk konsumu aihan ne’ebé mak saudável, ezemplu han produtu lokál ne’e di’ak ba ema ida-idak nia saúde.
Antes ne’e, Xefe Ermerjénsia Hospitál Nasionál Guido Valaadres (HNGV), Julia Quintão, hateten durante fulan janeiru mai to’o marsu pasiente ne’ebé mak mate iha emerjénsia maioria moras kardiaku.
“Kazu atakasaun fuan ne’e barak balun mai hakotu iis iha sala emerjénsia nia kuantidade barak ne’e ema sira idade 50 ba leten,” Julia Quintão dehan ba jornalista sira iha HNGV.
Nia afirma, ema ne’ebé mak atakasaun fuan, tama iha sala emerjénsia nune’e pesoál saúde sira atende ne’e fulan ida 20 mate.
Maibé husi Janeiru to’o Marsu ne’e ema-ne’ebé mak mate ho atakasaun fuan hamutuk 50, husi ne’e balun ne’ebé mak mediku sira ne’ebé konsgue atende mak mate iha sala emerjénsia ne’e hamutuk 27.
“Pasiente balun mai ne’e mate ona iha dalan mak to’o mai iha sala emerjénsia HNGV. Entaun, ami tenke husu pasiente nia diagnosa ba familia kadavés pasiente balun problema ho hemodialisis nomós balun família budu kleur iha uma grave loos ona mak lori mai HNGV. Maibé, husu tuir balun kardiaku entaun ida-ne’e fatór primeiru halo pasiente hakotu iis iha uma hafoin to’o ospitál,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
