DILI, 14 Maiu 2026 (TATOLI)—Prezidente Fundasaun Klinika Bairo Pite, Inacio do Santos, hateten durante ne’e Klínika Bairru Pite rejista pasiente kankru raan hamutuk na’in-ualu (8) maibé husi numeru ne’e só ema na’in-17 mak hala’o hela tratamentu ativu.
“Pasiente na’in-ida (1) la halo tratamentu kuaze fulan neen (6) ona no ita kontaktu la ativu numeru mate, tanba sira-ne’e mai husi munisípiu entaun susar ita atu kontaktu,” Inacio do Santos hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin HNGV, ohin.
Nia hateten, husi totál kazu ne’ebé mak iha ne’e bele dehan 90% refere mai husi HNGV rasik, tanba ne’e pasiente barak mak halo identifikasaun tratamentu iha rai-li’ur hanesan Nazaun Malázia no Singapura no sira fila-fali maine’e HNGV refere mai iha Klínika Bairru Pite.
“Pasiente sira kankru rasn ne’e idade labarik kiik na’in-tolu (3), seluk ne’e maioria idade 30 ba leten,” nia informa.
Nia subliña, kankru rsan ne’e mutasaun sel raan nian kauza balun mai husi jenetiku no antes ne’e nia família hetan mutasaun sel bele da’et ba nia jerasaun no bele mós kauza husi kímiku sira hanesan radiasaun nuklear ka radiasaun seluk ne’ebé utiliza iha funu hanesan bomba balun, no bele mós kauza husi hahan ne’ebé Konsumu hanesan kímiku barak, formalin sira, ida-ne’e mak kontribui ba moras kankru raan.
“Timor-Leste maioria konsumu hahan importadu, espera katak Governu bele halo esforsu atu iha laboratóriu atu teste hahan sira-ne’e antes importa mai no halo distribuisaun ba populasaun sira atu asegura katak hahan sira-nee seguru atu konsumu,” nia dehan.
Nia haktuir, atu halo prevensaun dahuluk populasaun sira tenke konsumu hahan ne’ebé mak saudavel labele konsumu hahan ne’ebé mak importa mai, ne’ebé kontamina ho kímiku sira.
Tanba ne’e, husu populasaun sira konsumu aihan saudavel liu liu hahan ne’ebé mak orgániku no Governu tenke hanoin oinsá tenke nasaun prodús hahan rasik, nune’e labele importa hahan mai.
“Prevensaun daruak mak banhira iha ona sinál sintoma hakbesik ona ba fasilidade saúde atu bele halo tratamentu ativu, tanba tinan kotuk pasiente na’in-28 mak kankru raan no lakon vida. Tanba ne’e, Klínika Bairru Pite halo ona koordenasaun ho HNGV, nune’e distribui ai-moruk ba fasilidade saúde sira. Atu halo tratamentu iha nee’eba, la presiza mai iha ne’e. Ezemplu, pasiente ne’e mai husi Lautein, ami haruka ai-moruk ne’e ba iha fasilidade saúde Lautein atu foti ai-moruk iha ne’eba,” nia hateten.
Inacio afirma, pasiente kankru raan ne’e mai husi munisípiu sira maibé maiória husi Munisípiu Dili.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
