João Choque husu ukun-na’in sira hanoin povu nia moris
DILI, 19 Maiu 2026 (TATOLI)- Joventude rezisténsia, João da Silva Choque, hateten katak luta ba independénsia seidauk hotu tanba povu barak mak sei moris iha kondisaun mukit nia moris no presiza servisu maka’as hodi hakat ba prosperidade.
Iha ámbitu selebrasaun tinan 24 Restaurasaun Independénsia, João Choque dehan katak, mehi loloos husi luta ne’e mak povu hotu ne’ebé sofre ba rai ida-ne’e bele moris iha prosperidade no iha kondisaun di’ak ba sira-nia moris loro-loron.
“Luta seidauk hotu. Luta sei naruk, tanba mehi loloos ba ema hotu ne’ebé sofre ba rai ida-ne’e mak hotu-hotu moris iha prosperidade,” João Choque hateten ba jornalista sira hafoin simu rekoñesimentu husi Estadu iha Palásiu Prezidensiál, Nicolau Lobato, Bairru-Pite, tersa ne’e.
Nia observa katak, durante tinan 24 ukun-an, dezenvolvimentu iha setór krusiál sira hanesan edukasaun, saúde no ekonomia sei enfrenta fallansu tanba falta vizaun ne’ebé ekilíbriu.
“Ema barak moris iha kondisaun ki’ak nia laran, parte hotu-hotu sei failla, edukasaun sei failla, saúde sei failla, ekonomia sei failla, buat hotu-hotu sei failla,” nia dehan.
Tuir nia, nasaun seidauk hakat ba oin ho di’ak tanba ukun-na’in balun sei iha hahalok arrogánsia, egoista, individualista no haluha tiha sira-nia papél loos atu lori nasaun ne’e ba oin.
Nia kestiona mós hahalok uza osan Estadu nian ba interese pesoál no família nian duké ba povu nia moris di’ak.
João Choque husu ba ukun-na’in sira, liuliu sira ne’ebé uluk mai husi baze rezisténsia ka sai ativista, atu halo intropeksaun ba an tanba sira mós uluk sofre hamutuk ho povu.
“Ema balun ne’ebé ativista sira agora sai ministru ka kaer kargu sira-ne’e, sira-ne’e uluk han supermie iha Jawa (Indonézia) ne’ebá, FALINTIL sira iha laran ne’ebá, forsa armada sira-ne’e dalaruma loron ida han kumbili de’it. Ne’ebé ba kaer ukun sira-ne’e tenke hanoin fali katak povu ne’e labele haruka han kumbili,” nia fó hanoin.
Nia subliña katak mehi husi luta ba ukun-an mak atu moris iha ekilíbriu katak ema hotu-hotu moris dignu iha ámbitu ukun rasik an nia laran.
“Se ó han di’ak ona, povu mós tenke han di’ak hanesan. Se ó toba iha fatin di’ak, povu mós tenke toba iha fatin di’ak hanesan,” nia dehan.
João Choque orgullu tanba Estadu rekoñese joven rezisténsia
Iha parte seluk, Juventude rezisténsia, João da Silva Choque, sente orgullu ho rekoñesimentu ne’ebé Estadu fó ba nia kontribuisaun, maibé ho fuan todan nia oferese kondekrosaun ne’e ba belun luta sira ne’ebé mate no kontinua sofre iha moris loron-loron.
“Orgullu nu’udar ema Timoroan tanba hetan rekoñesimentu husi estadu, liuliu ba ema klandestina sira. Ohin Prezidente kondekora ona klandestinu sira, ha’u no ha’u-nia maun Abílio Mausoko mak hahú husi idane’e hodi simu kondekrosaun,” João Choque hateten ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru-Pité, Dili, hafoin simu medalla husi Xefe Estadu.
Maske sente haksolok, nia dehan, prosesu luta naruk ne’ebé Timor-Leste ultrapasa hamosu sakrifísiu boot, inklui lakon belun di’ak lubuk ida iha tempu ne’ebá.
“Ita hotu tenke hatene prosesu naruk boot ida-ne’e hamate ema lubuk ida. Ami-nia amigu di’ak lubuk boot ida mate iha prante luta laran, balun sofre hela to’o agora, no balu seluk mate lakon seidauk hetan. Prizioneiru polítiku barak mós sei moris iha trauma laran,” nia dehan.
Tanba ne’e, João Choque afirma katak medalla ne’ebé nia simu la’ós ba nia an de’it, maibé sai hanesan simbolu ba ema hotu ne’ebé fó ona sira-nia moris ba ukun-an.
“Kondekrosaun ne’e ha’u oferese ba sira hotu ne’ebé mak sofre perante tinan naruk iha luta ba nasaun ne’e ba ukun-an, liuliu ema klandestina sira hotu. Ha’u reprezenta de’it ami lubuk boot ida ne’ebé iha laran,” nia haktuir.
Kona-ba kitériu hodi hetan rekoñesimentu, nia fiar katak Prezidénsia Repúblika iha regulamentu rasik, maibé husu atu kontinua haree ba klandestinu sira ne’ebé seidauk hetan rekoñesimentu.
“Ha’u hanoin Prezidénsia Repúblika iha sira-nia regulamentu no kitériu ba ida-ne’e. Ha’u mós hanoin, sira bele haree fali sasán balu ne’ebé mak karik sira konsidera duni katak iha ema balu klandestinu ne’ebé tenke rekonese. Ne’ebé ha’u hanoin kitériu hotu iha Prezidénsia Repúblika, sira mak hatene, sira mak analiza, sira mak desidi sasán sira-ne’e hotu,” nia dehan.
Iha biban ne’e, João Choque mós hanoin hikas masakre ne’ebé akontese iha tinan 39 liubá, ne’ebé nia konsege salva-an maske belun barak mak mate. Sentimentu emosionál ne’e mosu tanba nia sente katak nia mak sai sasin moris husi sakrifísiu sira ne’ebé ohin loron Estadu foin foti aas.
”Ha’u mai husi masakre boot sira iha tinan 39 liubá. Ha’u bele lolos (salva-aan), maibé belun balu mate. Ami lolos ne’e agora mak ema konsidera. Ha’u mak moris, maibé sira seluk moris iha kondisaun sofre laran. Tanba ne’e mak ha’u emosional, lolos sasán sira-ne’e la’ós ha’u-nian de’it, sasán sira-ne’e ami lubuk boot ida-nian mak agora ha’u mak reprezenta hodi simu,” nia konklui.
Jornalista : Hortêncio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
