DILI, 21 Maiu 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, Kinta ne’e, halo vizita ba futuru instalasaun edifísiu provizóriu Supremu Tribunál Justisa (STJ) ne’ebé lokaliza iha Kolmera, hodi haree besik kondisaun serbisu no atividade Komisaun Rekrutamentu ba Juíz ne’ebé sei hala’o knaar.
Xefe Estadu dehan, Timor-Leste iha ona kondisaun atu harii STJ tanba ukun-an durante tinan 24 ona no tuir mandadu Konstituisaun durante tinan 25 tenke instala ona. Tanba ne’e ba instalasaun STJ nesesáriu tebes hodi haforsa setór justisa nia serbisu hodi fó justisa ne’ebé justu ba komunidade.
“Se ita la halo agora la fiar, bele halo iha Jullu 2027, la fiar 2027 Prezidente Repúblika foun ruma mai ho Governu preokupadu ka hakarak halo Supremu Tribunál Justisa. Tanba ne’e mak momentu tinan ida-ne’e mak desizivu duni, ne’e duni agradese ba ita-boot sira hotu nia esforsu, mais tarde liu mak Fulan-Novembru tenke inaugura Supremu Tribunál Justisa,” Prezidente Ramos- Horta hateten ba jornalista sira hafoin vizita futuru instalasaun edifisiu provizóriu STJ, Kolmera.
Notísia relevante : Ministru Justisa: Estabelesimentu STJ haforsa dezenvolvimentu setór justisa
Nia dehan, karik razaun ruma la konsege instala Supremu Tribunál, maka hanesan Prezidente Repúblika ho konsiénsia hateten katak la halo buat sira ne’e hotu.
“Maibé lalika mai ko’alia ho ha’u halo buat ruma entre Janeiru ka Maiu 2027, tanba ha’u sei la halo. Tanba ha’u la’ós halo hanesan ema seluk halo, bainhira fim mandatu ona halo buat oioin, balun la tuir tan lei, halo rekrutamentu labele ona tanba lei hateten nune’e, fulan-neen bainhira eleisaun konvoka ona, labele halo kompromisu seluk, imi labele halo kontratu foun,” nia akresenta.
Bainhira STJ la instala tinan ne’e maka sei hein tan tinan-tolu ka haat tanba Prezidente Repúblika foun mai la’ós ezije instalasaun Tribunál.
“Ita estabelese no agradese ba Prezidente Tribunál Rekursu serbisu badinas, ho Doutór Avelino Coelho ho kolega sira Komisaun Rekrutamentu, Juíz sira hotu-hotu, hamutuk ho Governu avansa ho ida-ne’e,” nia katak.
Prezidente Ramos-Horta agradese ba oportunidade atu haree ein termus infraestrutura no komisaun nia serbisu.
“Preparativu ne’ebé preorgativu Governu nian, Parlamentu Nasionál ho Prezidénsia Repúblika halo buat ne’ebé limitadu, maibé importante iha idaidak nia kompeténsia,” PR Horta katak.
Estabelesimentu STJ la’ós iha ministériu ida maibé ezije preparasaun di’ak no formasaun sira.
Iha fatin hanesan, Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, hato’o sentimentu kontente ba Prezidente Ramos-Horta nia prezensa mai edifísiu provizóriu.
“Vizita ida-ne’e iha signifikadu no importante tebes ba setór judisiáriu, ba dezenvolvimentu Estadu Direitu Demokrátiku iha Timor-Leste. Tanba ne’e, prezensa PR hatudu apoiu no atensaun boot Estadu nian ba fortalesimentu instituisaun judisiáriu sira,” nia katak.
Nia subliña, instalasaun STJ nu’udar mehi nasionál ne’ebé durante tempu naruk povu Timor-Leste hein hela.
“Ho realizasaun projetu ne’e, ita hakbesik liután ba implementasaun kompleta estrutura judisiária ne’ebé prevee iha Konstituisaun Republika. Nune’e, Supremu Tribunál sei dezempeña papél estratéjiku ida atu garante supremasia lei, uniformidade interpretasaun jurídika no independénsia poder judisiáriu,” nia tenik.
Prezidente Tribunál Rekursu agradese ba Governu ba parseiru instituisionál no entidade hotu ne’ebé kontribui iha prosesu reabilitasaun edifísiu ida-ne’e. Kontribuisaun sira ne’e hatudu dezenvolvimentu sistema justisa presiza serbisu hamutuk no responsabilidade komun.
Nia kompromete, Tribunál Rekursu sei kontinua empeñan atu prepara rekursu umanu, mekanizmu administrativu no kapasidade instituisionál sira atu futuramente STJ bele hala’o nia knaar ho efisiénsia, independénsia no integridade.
“Espera katak, projetu ida-ne’e bele sai símbolu ida ba maturidade sistema judisiária Timor-Leste no haforsa konfiansa povu ba instituisaun justisa,” nia tenik.
Prezidente Tribunál Rekursu hato’o apresiasaun ba tékniku, enjeñeiru, traballadór no entidade hotu ne’ebé kontribui iha reabilitasaun edifísiu.
“Servisu ne’ebé halo ohin sei sai importante ba jerasaun sira iha futuru. Situasaun Tribunal Rekursu ezijente tuir regulamentu UNTAET tenke husik Supremu Tribunál Justisa hamrik mesak, tuir Lei Organizasaun Judisiária no Konstituisaun RDTL haruka,” nia hato’o.
Tribunál Rekursu daudaun iha Juíz na’in-lima, ne’ebé Juíz sira iha Tribunál Judisiál sira seluk (Dili, Baukau, Oekusi no Suai) hamutuk 27. Juiz Primeira Klase iha na’in-haat no Juíz Estajiáriu hamutuk 12.
“Sira ne’ebé tuir hela formasaun hamutuk 14. Ofisiál Justisa hamutuk na’in -154 no funsionáriu Públiku sira hamutuk 200. Kazu iha Tribunál Rekursu hamutuk 76 ne’ebé sei pendente no iha Tribunál Munisípiu sira hamutuk 4354 ne’ebé sei pendente hela,” nia relata.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
