Top

MS-OMS halo workshop orientasaun nasionál telemedisina ba profisionál saúde sira

Vise-Ministru Operasionalizasaun Ospitál iha Ministériu Saúde (MS), Flávio Brandão. Foto Tatoli/Antonio Daciparu

DILI, 03 Juñu 2026 (TATOLI)—Ministériu Saúde hamutuk ho Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) halo workshop orientasaun nasionál kona-ba telemedisina ba profisionál saúde sira  durante loron tolu.

“Hanesan ita hatene, médiku espesialista sira konsentra iha Hospitál Nasionál Guido Valadares. Telemedisina sei permite médiku sira iha nível munisípiu nian atu komunika no konsulta ho sira diretamente,” Vise-Ministru Saúde ba Operasionalizasaun Ospitál, Flávio Brandão, dehan ba jornalista sira iha salaun Kofi Anan, Kaikoli, ohin.

Nia relata, inisiativa ida-ne’e reprezenta pasu boot ida hodi halo kuidadu saúde espesialista sai asesivel ba komunidade iha área remota ne’ebé kleur ona hasoru barreira jeográfika no infraestruturál sira.

Iha workshop ne’e sei halibur ofisiál sira husi Ministériu Saúde, profisionál saúde sira husi Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV), no koordenadór telemedisina dezignadu sira husi rejiaun oioin iha nasaun tomak.

“Telemedisina sei hala’o papél importante ida hodi prevene transferénsia pasiente sira-ne’ebé la nesesáriu. Telemedisina bele hala’o teste laboratóriu oioin no ajuda tebes pesoál saúde sira hodi halo diagnóstiku sira-ne’ebé loos no desizaun klíniku sira-ne’ebé di’ak,” nia hateten.

Nia husu ba profisional saúde sira-ne’ebé hetan kna’ar atu hala’o  telemedisina ne’e  favór ida uza nia ho loloos no kuidadu ho di’ak.

Iha fatin hanesan, Reprezentante OMS iha Timor-Leste, Arvind Mathur, afirma telemedisina aliña besik ho vizaun Programa Integradu Saúde (PIS), ne’ebé buka atu lori servisu saúde komprensivu sira besik liu ba komunidade.

“Projetu ne’e sei monta estasaun telekonsulta ne’ebé seguru, ne’ebé liga sentru saúde komunitária (CHCs) no ospitál rejionál sira diretamente ba espesialista HNGV iha Dili, ho potensiál ba konsulta internasionál,” Arvind hateten.

Vantajen sira-ne’ebé bele antisipa husi telemedisina boot tebes hanesan diagnóstiku no tratamentu ne’ebé di’ak liu iha komunidade lokál sira, hamenus viajen ba pasiente sira, no utilizasaun ida-ne’ebé efetivu liu ba espesialista médiku sira nasaun nian ne’ebé limitadu.

Projetu pilotu ba telemedisina sei hala’o iha fatin haat hanesan Ospitál Rejionál Baucau, Ven sentru saúde Venilale iha Baukau, Sentru saúde  Aileu Vila iha Aileu, no Sentru saúde  Zumalai iha Kovalima. Fatin sira-ne’e hotu liga ba HNGV liuhusi internet satélite no sistema jestaun dadus pasiente nian ne’ebé protejidu.

Hafoin pasiente ida hetan rejistrasaun, pesoál saúde bele hala’o teste diagnóstiku oioin uza makina ne’e hanesan sukat tensaun arteriál, ECG, pezu isin nian, saturasaun oksijéniu, teste raan no urina nian. Rezultadu sira rai kedas iha sistema dijitál.

Sistema ida-ne’e akomoda tantu konsulta sira ho video diretu entre pasiente no espesialista sira, no mós métodu “store-and forward” ba kazu sira-ne’ebé la’ós emerjénsia, iha ne’ebé dadus médiku sira halibur iha fatin lokál de’it no hetan revizaun husi espesialista sira iha tempu ne’ebé marka ona.

Triajen ba pasiente sira Iha fatin ida-idak, sei jere pasiente sira atu nune’e sira ne’ebé presiza kuidadu espesialista de’it maka sei refere ba telekonsulta.

workshop ida-ne’e sei ajuda atu bele finaliza ekipamentu operasionál ida-ne’ebé inklui prosedimentu operasionál padraun sira, oráriu klíniku sira, formuláriu konsentimentu ba pasiente sira nian, prosesu referénsia sira

Projetu ne’e hala’o ho lideransa husi Ministériu Saúde ho asisténsia téknika husi Organizasaun Mundial Saúde iha Timor-Leste.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór     : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!