Sekretária Ezekutiva CPLP enkontru ho PM Xanana diskute kona-ba seguransa-defeza

DILI, 03 Juñu 2026 (TATOLI)—Sekretária Ezekutiva Komunidade Ko’alia lian Portugeza (CPLP, sigla portugés), Maria de Fátina Jardim, hala’o enkontru ho Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hodi diskute kona-ba seguransa liuliu iha área defeza.
“Liuhusi konferénsia ida-ne’e, atu hato’o importánsia defeza nian liuliu iha komponente soberania povu sira-nian,” Sekretária Ezekutiva CPLP ne’e informa ba jornalista sira iha Palásiu Governu, ohin.
Iha enkontru ne’e, nia dehan, sira informa ba Primeiru-Ministru katak sira mós iha konsiderasaun liuliu Estadu sira-ne’ebé iha área kosteira hodi diskute mak kuidadu ba seguransa marítima integradu nu’udar asuntu importante ida ba soberania, ne’ebé bele haree iha nivel estratéjiku ho estratéjia foun sira kona-ba tasi.
“CPLP sei hahú identifika, tanba iha loron 8 fulan-Juñu, sira sei iha enkontru ho Ministrériu Peska sira iha CPLP nian, no sei hala’o iha CPLP nia sede. Iha biban ne’e, ami mós informa ba Xefe Governu katak planu no vizaun ne’ebé ami iha hahú husi 2016 to’o 2026, ne’ebé sei termina iha tinan ida-ne’e, tanba ne’e ami sei halo vizaun estratéjiku foun,” nia dehan.
Liuhusi priviléjiu ne’ebé sira iha hodi hetan Timor-Leste iha prezidénsia pró-tempore, tanba ne’e sira hakarak agradese ba Primeiru-Ministru ba buat hotu ne’ebé sira konsidera esepsionál, maibé ho fatór katak Timor-Leste simu prezidénsia pró-tempore CPLP nian.
“Ami hamutuk la’ós de’it iha istória komún maibé ami-nia povu sira hamutuk antes iha independénsia. Entaun ami hamutuk iha liberdade no ami agora hamutuk iha konstrusaun ba progresu no bem-estar ba ami-nia povu sira klaru katak dalan ne’e mak konstitusionalidade,” nia hateten.
Nia dehan, bainhira sira kria Estadu direitu no demokrátiku ida, sira mós tenke garante dame tanba laiha dame mak sei laiha estabilidade no labele fó resposta ba populasaun sira-nia objetivu sira.
“Tanba ne’e, ami mós hato’o ba Xefe Governu katak ami halo CPLP sai instituisaun ida-ne’ebé reprezentativu. Katak, Estadu hotu-hotu iha ne’e nia reprezenta. Tanba ne’e agora ami re-estrutura fali, Estadu hotu-hotu atu bele pozisiona CPLP ne’ebé tau iha kontinente haat, nu’udar komunidade ida ne’ebé bele halo diálogu no konsentrasaun hodi ajuda di’ak liután ba nasaun membru sira seluk,” nia afirma.
Iha kontestu ida-ne’e atu bele konsentra pozisaun sira hodi nune’e ajenda globál, “impaktu ba futuru”, bele eziste maibé liuliu envolve dame, tanba konflitu mak kontestu ida-ne’ebé difísil. Maibé CPLP sei kontinua halo diálogu hodi promove direitu sidadaun ne’ebé fundamentál.
Iha biban ne’e mós Ministru Defeza Angola no São Tomé e Principe, Jenerál Ezérsitu hosi Brasil no Sekretáriu Estadu Defeza Portugál hala’o enkontru ho Primeiru-Ministru atu ko’alia mós kona-ba asuntu militár nian.
Ministru Defeza Angola ne’ebé reprezenta nasaun membru Membru CPLP, João Ernesto dos Santos, hateten ohin sira enkontru ho Primeiru-Ministru hodi diskute no foku liu ba kooperasaun servisu ne’ebé iha ona no servisu hirak ne’e relasiona ho konferénsia Ministru Defeza ba da-25 iha nasaun membru CPLP nian no kooperasaun militár.
“Tanba ne’e mak ami mai Timor-Leste, ida atu hato’o saudasaun respeitu no kortezia ba Primeiru-Ministru, no mós atu agradese ba hospitalidade ne’ebé Governu Timor-Leste fó ba ami durante ne’e. Ami mós agradese ba simu malirin no manas ne’ebé ami hetan husi povu timoroan,” nia informa.
Maibé, nia dehan, agora sira sei fila ba ida-idak nia nasaun no sira sei la husik saudasaun ba Timor-Leste nia lideransa no responsável sira iha nasaun ida-ne’e.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

