OJE 2027 prioriza ba diversifikasaun ekonómika no kriasaun empregu

DILI, 12 Juñu 2026 (TATOLI) – Governu Timor-Leste define diversifikasaun ekonómika no kriasaun empregu nu’udar prioridade prinsipál ida iha preparasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027, nune’e bele hametin reziliénsia nasionál no hamenus dependénsia ba setór petrolíferu.
Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, dehan orsamentu Estadu 2027 sei sai hanesan orsamentu dahuluk ne’ebé prepara bazeia ba Enkuadramentu Planeamentu Médiu Prazu 2027–2030 no sei sai instrumentu krusiál ba alkanse alvu dezenvolvimentu nasionál no alkansa estatutu nasaun ho rendimentu médiu-altu to’o 2030.
“Orsamentu Estadu ba tinan 2027 sei sai hanesan fatór determinante ida iha esforsu sira hodi diversifika ekonomia la’ós petróleu no gás nian no insentiva kreximentu ida ne’ebé inkluzivu liu, iha liña ho Polítika Ekonomia Azúl 2025-2035 no integrasaun tomak husi Timor-Leste iha ASEAN”, Xanana Gusmão hato’o iha enkontru Jornada Orsametál Estadu 2027 ne’ebé hala’o iha Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansa, Dili, ohin.

Jornada orsamenál ho tema “Hametin Reziliénsia liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia Asegura Futuru ida Sustentavel”, tenke tradús ba investimentu konkretu sira iha setór produtivu estratéjiku sira, dezenvolvimentu infraestrutura sira ho kualidade, hadi’a konetividade no asesu ba servisu báziku sira, no reforsu rekursu umanu nasionál sira.
Xanana dehan Governu tenke hahú ho avaliasaun ida ne’ebé onesta kona-ba situasaun atuál. Monitorizasaun ba Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu hatudu katak husi meta definida 199 barak mak foin rejista progresu parsiál no balun la hatudu kualker avansu.
“Se ita kontinua rekorre ba forma ida uluk hodi elabora orsamentu, ita sei hasoru risku hanesan esgota (ka, hamohu) Fundu Petrolíferu sein bele konkretiza transformasaun estruturál ne’ebé ita-nia povu merese”, dehan.
Tanba ne’e, Governu estabelese ona prioridade estratéjiku lubuk ida ne’ebé tenke sai hanesan referénsia ba ministériu no instituisaun sira bainhira submete orsamentu Estadu 2027. Prioridade sira ne’e inklui diversifikasaun ekonómika liuuosi dezenvolvimentu agrikultura responsavel, peska, turizmu, komérsiu, servisu, indústria minerál, no setór petrolíferu estratéjiku.

Governu mós fó énfaze ba dezenvolvimentu infraestrutura rurál, hadi’a konetividade, edukasaun, saúde, formasaun profisionál, kriasaun empregu ba foinsa’e sira, no hasa’e feto sira-nia partisipasaun ekonómika.
Aleinde ne’e, hadi’a kualidade investimentu públiku, hametin seguransa ai-han no enerjétiku, adapta ba mudansa klimátika, transformasaun dijitál, kreximentu setór privadu, no hametin sistema judisiál no reforma institusionál.
Ministra Finansa, Santina Cardoso, esplika katak Governu oras ne’e implementa aprosimasaun foun ba prosesu planeamentu no orsamentasaun, fó énfaze ba prioridade dezenvolvimentu duké detallu orsamentál de’it.
Tuir Santina, kria klima investimentu ne’ebé favorese la’ós de’it responsabilidade Ministériu Komérsiu no Indústria nian, maibé presiza koordenasaun entre ministériu no instituisaun sira.
“Amenta produsaun nasionál la’ós de’it responsabilidade Ministériu Agrikultura no Peska. Presiza kolaborasaun ho autoridade oioin no estensaun sira hodi realiza duni aumentu sira produsaun nian”, nia hateten.
Nia hatutan metodolojia foun ba preparasaun Orsamentu Estadu nian ezije instituisaun idaidak atu komprende ho klaru liután ninia prioridade sira programa nian, hametin koordenasaun intersetoriál, no identifika nesesidade rekursu nian, inklui apoiu finansiamentu ne’ebé nesesáriu atu atinje alvu dezenvolvimentu nian.
Liuhusi orsamentu Estadu 2027, Governu iha esperansa atu fornese servisu públiku ne’ebé di’ak liu, habelar oportunidade negósiu no empregu, no hasa’e nasaun nia reziliénsia hodi hasoru krize ekonómika, dezastre naturál, no dezafiu sira husi mudansa klimátika.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

