Top

KHUNTO defende aprovasaun Lei Arkivu no Siberseguransa

Deputadu KHUNTO, António Verdial. Imajen Tatoli

DILI, 17 Juñu 2026 (TATOLI)-Xefe Bankada Kmanek Haburas Unidade Nasionál Timoroan (KHUNTO), António Verdial de Sousa, husu ba Governu no Parlamentu Nasionál atu serbisu hamutuk hodi avansa ho elaborasaun no aprovasaun  Lei Arkivu no Lei Siberseguransa.

Deputadu ne’e hateten katak inaugurasaun edifísiu foun Sentru Arkivu Chega reprezenta pasu importante ida, la’ós de’it iha dimensaun institusionál, maibé mós iha aspetu umanu no istóriku. Tuir nia, inisiativa ne’e reflete kompromisu Estadu nian atu prezerva niam memória kolektiva no hato’o legadu ba jerasaun sira ne’ebé sei mai.

“Ho inaugurasaun Sentru Chega importante mak tenke iha Lei Arkivu nian, nesesidade ba enkuadramentu regulatóriu ida kona-ba Siberseguransa no saida maka signifika ba Timor-Leste atu avansa ho prosesu sériu ida, kona-ba dijitalizasaun ninia kolesaun dokumentál”, nia hateten iha Parlamentu, ohin.

Tuir nia, Timor-Leste seidauk iha lei jerál kona-ba Arkivu, no situasaun ne’e la’ós problema tékniku simples ida, maibé lakuna legál ida ne’ebé iha impaktu diretu ba forma oinsá Estadu prezerva, organiza no disponibiliza dokumentu istóriku sira.

“Laiha enkuadramentu legál ne’ebé define rejime kustódia kondisaun asesu no responsabilidade instituisaun idaidak nian, dokumentu públiku sira hetan espozisaun ba risku sira ne’ebé varia husi deterorisaun fíziku to’o lakon inreveriível informasaun ho valór istóriku no legál”, nia dehan.

Nia salienta katak Lei Arkivu tenke rezolve, liuliu valór rua ne’ebé hanesan lejítimu; direitu asesu ba informasaun públika ne’ebé hanesan kondisaun ba transparénsia demokrátika no protesaun ba dadus pesoál sira ne’ebé sensível, hanesan kondisaun ida ba respeitu ba ema nia dignidade.

Aleinde iha kontestu Timór nian, iha ne’ebé parte signifikativa ida husi kolesaun dokumentáriu nian, kona-ba períodu okupasaun nian no kontein informasaun ne’ebé bele afeta ema sira ne’ebé sei moris.

“Lejisladór labele finje katak, problema ne’e la eziste, nia tenke hasoru ho kritéria ne’ebé klaru, previzivel no kontrolavel”, katak.

Deputadu ne’e hateten katak infraestrutura foun ne’e halo prioridade sentru ne’e sai depozitóriu institusional, ida ne’ebé lidera ho responsabilidade sira ne’ebe ezije enkuadramentu legál ida ne’ebé sólidu, nune’e bele ezerse ho serteza legál tomak.

Nia afirma katak Timor-Leste nu’udar Estadu joven ida ho infrastrutura dijitál sira ne’ebé konsolida hela no ho espozisaun ne’ebé aumenta ba ameasa sira ne’ebé karateriza espasu sibernétiku globál. Aleinde ba Lei Siberseguransa presiza adapta ba realidade timoroan nian.

“Iha prinsípiu ida ne’ebé tenke orienta serbisu lejizlativu no soberania Estadu nian kona-ba nia arkivu nu’udar estensaun soberania territoriál”, nia realsa.

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!