DILI, 18 Juñu 2026 (TATOLI) – ABC International Development News (ABCID) ekoraja mídia sira iha Timor-Leste atu brani, independente no profisionál hodi hala’o sira-nia knaar jornalizmu iha ameasa misinformasaun no dezinformasaun ne’ebé daudaun buras hela.
Mensajen ne’e hato’o bainhira iha formasaun ikus kona-ba Lideransa Sala Redasaun ne’ebé Konsellu Imprensa Timor-Leste kolabora ho ABCID realiza durante loron haat, entre 15 no 18 Juñu.
Prezidente Interina Konsellu Imprensa Timor-Leste, Suzana Cardoso, haktuir katak kolaborasaun entre Konsellu Imprensa no ABCID la’o kuaze tinan haat no fó ona kontribuisaun signifikativa hodi dezenvolve kapasidade pesoál mídia nian iha Timor-Leste.
Tuir nia, ABCID aprezenta beibeik programa formasaun inovadora oioin ne’ebé adapta ba nesesidade sira indústria mídia nian iha dezenvolvimentu teknolójiku sira no paizajen informasaun nian.
“Ida-ne’e la’ós ba dala uluk ABCID fó apoiu ba mídia sira iha Timor-Leste. Ami serbisu hamutuk kuaze tinan haat ona, no ami rekoñese katak ABCID fornese konsistentemente ideia no formasaun ne’ebé inovadora no relevante”, Suzana Cardoso hateten iha enserramentu formasaun, ohin.

Nia esplika katak iha fulan hirak liubá, ABCID hala’o ona sesaun formasaun oioin, ne’ebé kobre tópiku sira hahú husi seguransa dijitál, utilizasaun mídia sosiál, utilizasaun intelijénsia artifisiál (IA) hodi apoia serbisu mídia nian, no dezenvolvimentu planu negósiu ba empreza mídia sira.
Suzana mós hato’o nia apresiasaun ba Governu Austrália nia apoiu ba komunidade mídia Timor-Leste, inklui programa bolsa estudu oioin ne’ebé fó oportunidade ba jornalista sira.
Kona-ba formasaun lideransa redasaun nian, nia konsidera katak programa ne’e krusiál tanba jestaun editoriál no lideransa dalabarak haree hanesan responsabilidade sira ne’ebé akontese naturalmente lahó formasaun espesializada.
“ABCID mai ho ideia eselente hodi haforsa abilidade lideransa sala redasaun. Ami hein katak mentór no peritu sira husi ABCID bele kontinua apoia dezenvolvimentu mídia iha Timor-Leste iha futuru”, nia dehan.
Suzana hatutan tan katak mídia nasionál daudaun hasoru dezafiu boot oioin, inklui deliberasaun sira kona-ba Ezbosu Lei Kriminalizasaun ba Difamasaun, kestaun sira kona-ba sustentabilidade ekonómika mídia nian, no kompetisaun ne’ebé maka’as ba beibeik husi plataforma mídia sosiál sira.
Tanba ne’e, nia espera katak partisipante hotu bele implementa koñesimentu ne’ebé hetan durante formasaun ne’e iha sira-nia serbisu loroloron hodi prodús produtu jornalístiku ne’ebé profisionál liután ne’ebé orienta ba interese públiku.
Fasilitadór Formasaun husi ABC News, Philippa McDonald, subliña importánsia husi parseria entre ABC Dezenvolvimentu Internasionál no Konsellu Imprensa Timor-Leste ba nasaun rua ne’e pertinente tebes tanba hakarak apoia mídia Timor-Leste.
“Ha’u apresia tebes kompromisu husi jornalista sira Timor-Leste nian ba sira-nia audiénsia no sosiedade. Lideransa ne’ebé forte hanesan krusiál hodi harii organizasaun mídia ida ne’ebé iha kapasidade atu sai hanesan liña oin hodi rezolve ameasa ne’ebé aumenta ba beibeik husi informasaun ne’ebé laloos ka dezinformasaun”, Philippa dehan.
Tuir nia, abilidade hanoin krítiku maka rikusoin prinsipál ida ba mídia sira hodi mantein kualidade informasaun ne’ebé sira hato’o ba públiku. “Lia-loos importante, korajen importante, independénsia importante. Liberdade imprensa nian no liberdade meiu komunikasaun nian mós importante tebes”, nia subliña.
Philippa mos hato’o nia agradesimentu ba partisipante sira hotu nia konfiansa no abertura durante formasaun ne’e la’o.
Iha okaziaun hanesan, fasilitadór ABC News seluk, Matthew Carney, hatete katak nia sente onradu atu fahe ninia esperiénsia sira ho dirijente mídia Timor-Leste nian durante treinamentu loron haat ne’e.
Tuir Matthew, partisipante sira hatudu nivel entuziazmu, intelijénsia, no interese atu aprende ne’ebé aas, hodi kria atmosfera produtivu ba diskusaun durante formasaun tomak. “Ami haree talentu estraordináriu barak iha grupu ne’e. Ha’u fiar katak sira sei hetan susesu iha futuru”, nia hateten.
Maibé, nia subliña katak susesu ida-ne’e só bele hetan bainhira partisipante sira iha disiplina atu kontinua muda, aprende, no adapta ba indústria mídia nian ne’ebé evolui lalais. “Karik disiplina atu muda, aplika beibeik, benefísiu sira sei sente iha moris tomak no bele lori mudansa pozitiva ba ema barak nia moris”, Matthew akrexenta.
Formasaun Lideransa Sala Redasaun ne’e hala’o iha loron 15–18 Juñu 2026, hetan partisipasaun husi líder mídia na’in-15 husi organizasaun no komunidade mídia nasionál oioin iha Timor-Leste.
Programa ida ne’e ho objetivu atu haforsa kapasidade lideransa editoriál, hasa’e efikásia jestaun sala redasaun, no ajuda mídia sira hasoru dezafiu indústria jornalizmu iha era dijitál.
Notísia relevante: Jerente mídia iha Timor-Leste partisipa formasaun kona-ba Lideransa Sala Redasaun nian
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora




