iklan

EKONOMIA, HEADLINE

Ramos-Horta alerta ba ameasa El Niño no husu medida preventiva imediata husi Governu

Ramos-Horta alerta ba ameasa El Niño no husu medida preventiva imediata husi Governu

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta prezide reuniaun kona-bá preparasaun ba resposta Fenómeno El Niño. iha Palásiu Prezidensiál, Bairu Pité, sesta (19/06/2026). Imajen TATOLI/Egas Cristóvão.

DILI, 19 Juñu 2026 (TATOLI)-Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, dirije reuniaun urjente ho membru Governu no ajénsia internasionál sira hodi husu atu kria medida hodi antesipa impaktu husi fenómenu klimátiku “El Niño ka Godzilla El Niño” ne’ebé sei lori rai-manas boot no estiajen naruk iha Timor-Leste.

Xefe Estadu hateten fenómenu ida-ne’e grave tebes no sai hanesan boot liu hotu ne’ebé akontese iha mundu dezde tinan 1870, ne’ebé bele sai temperatura manas. Impaktu husi situasaun ne’e sei afeta tebes ba rejiaun Pasífiku no Sudeste Aziátiku, inklui Timor-Leste.

“Ha’u konvida ita-boot sira mai iha ne’e atu ko’alia asuntu ida de’it, laiha asuntu seluk. Reuniaun ne’ebé ha’u foin daudaun halo ho membru Governu ho ajénsia sira seluk kona-ba fenómenu El Niño, fenómenu klimátiku ida-ne’e grave tebes”, Prezidente Repúblika informa ba jornalista sira, iha Palásiu Prezidensiál, Bairu Pité, Dili.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta prezidi reuniaun kona-bá preparasaun ba resposta Fenómeno El Niño. iha Palásiu Prezidensiál, Bairu Pité, sesta (19/06/2026). Imajen TATOLI/Egas Cristóvão.

Nia esplika katak fenómenu El Niño ne’e sei hahú maka’as iha fulan-Jullu mai no sei akontese durante tinan ida-nia laran, ne’ebé sei lori impaktu boot ba bee-moos, agrikultura, nomós moris animál sira-nian.

“Fenómenu ne’e atu hahú maka’as iha fulan-Jullu ho nia durasaun tinan ida, bele laiha udan ida. Se iha karik [udan] uitoan maran kedas, tanba rai ne’e manas boot loos, impaktu ba agrikultura sei aat hotu, rai-maran, bee-matan maran no mota mós maran hotu, animál sira mós bele mate”, nia dehan.

Haree ba ida-ne’e Prezidente preokupa tebes, liuliu ho situasaun povu iha foho no aldeia sira ne’ebé dook, tanba durante ne’e sira hasoru ona problema susar atu hetan bee-moos ne’ebé kualidade. Ho situasaun El Niño ida-ne’e, moris populasaun nian sei piór.

“Saida mak bele halo para salva ema, liuliu sira iha foho, aldeia sira ne’ebé dook tebetebes ne’e. Pur tantu, ne’e responsabilidade Estadu tenke halo, ita la’ós atu hamate fenómenu ne’e tanba ne’e fenómenu naturál, maibé oinsá ita bele minimiza konsekuénsia ba povu no animál nia moris”, Xefe Estadu subliña.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta.

Nia haktuir katak iha kestaun ne’e, Governu presiza duni envolve ninia lian sira husi interministeriál no intersetorál ne’ebé ligadu ho kestaun umanitária, hanesan Ministériu Solidadriedade Sosiál, Saúde, Agrikultura, Infraestrutura, FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), nomós Protesaun Sivíl.

Prezidente Repúblika mós rekoñese katak, bazeia ba informasaun ne’ebé nia rona, Governu seidauk iha estratéjia ka planu ne’ebé reál no konkretu atu antesipa problema ne’e. Tanba ne’e, liuhusi reuniaun ne’e, Xefe Estadu husu ba tékniku sira no ajénsia internasionál sira atu hamutuk ho Governu hodi prepara lalais planu ida.

Tanba Primeiru-Ministru auzente iha misaun importante ida iha rai-li’ur, bainhira nia fila mai, ministru sira ho ajénsia ne’ebé apoiu bele entrega kedas planu asaun ida ba Governu atu Governu bele atua.

“Ha’u husu mós ba ajénsia internasionál sira atu fó hanoin ba Primeiru-Ministru no Konsellu Ministru hodi deside mós orsamentu finanseiru espesiál ida ba El Niño”, nia hato’o.

Aleinde kestaun bee no hahán, Prezidente mós fó hanoin kona-ba risku husi kestaun kualidade ár (anin), tanba impaktu husi ai-laran sira ne’ebé namaran no ahi han iha rejiaun Sudeste Aziátiku hanesan Indonézia, sei lori suar boot ne’ebé bele kobre espasu no halo ema susar atu dada iis, liuliu ba katuas, ferik, no labarik sira.

Tanba akontese tiha ona iha tinan hirak liubá iha Sumatra-Indonézia no afeta liubá Malázia no Singapura.

Notísia relevante: ONU reforsa nutrisaun no produsaun ai-han iha Timor-Leste

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!