Top

Servisu Saúde Likisá rejista IRA hamutuk rihun 21.258

infesaun vias respiratóriu aguda (IRA). Ilustrasaun/Google

DILI, 06 Jullu 2026 (TATOLI)—Diretór Servisu Saúde Munisípiu Likisá, Luis Albino, informa hahú husi Janeiru to’o Juñu 2026 ne’e Servisu Saúde Munisípiu Likisá rejistu moras Infesaun vias Respiratóriu Agus (IRA) hamutuk rihun 21.258 no husi númeru ne’e maioria mesak labarik.

“Moras ne’ebé rejista aas liu ne’e Inspesaun vias Respiratória Aguda (IRA), tuir fali mak moras diária 26.011, Moras dengue 200, komunidade ne’ebé mak hetan asu tata 161, pneomonia 101, no tee-been kahur ho raan hamutuk 50,” Luis de Albino inform aba Agência Tatoli liuhusi telefónika, ohin.

Nia hateten, moras IRA ne’ebé mak rejista aas ne’e ninia kauza ne’e tanba klima ne’ebé mak la tuir nia tempu nomós ambiente ne’ebé mak ladún saúdavel ne’e mós kontribui ba moras IRA.

“Nia kauza mak klima la hanesan loron no udan ne’ebé mak kontinua akontese n  ita haree ba agora iha mudansa klimatika o mós haree ba ambiente ne’ebé mak ladún saúdavel iha uma laran la hamoos ida-ne’e mós kontribui ba moras sira-ne’e. Tanba ambiente sai problema boot ba moras IRA,” nia dehan.

Kona-ba prevensaun, nia dehan, bainhira komunidade mai halo konsulta ba sira-nia moras sira, profisionál saúde sira esplika ba sira oinsá atu halo prevensaun liuhusi hamoos ambiente.

“Ami ko’alia ba inan-aman sira-ne’ebé mak lori sira-nia oan mai halo tratamentu, atu fó atensaun ba sira labele halimar iha ambiente la moo, no kuidadu sira. Tanba, agora ho mudansa klimatika ne’ebé mak tenke kuidadu labarik sira, han hahán ne’ebé seguru no saudavel no hemu bee ne’ebé mak moos,” nia dehan.

Aleinde ne’e, kona-ba kazu asu tata ema ne’e, ekipa vijilánsia sira kontinua hato’o informasaun ba komunidade kazu raiva, tanba munisípiu Likisá inísiu husi fulan-Janeiru to’o mai agora pasiente na’in-rua mak mate ho raiva.

“Ita hetan ona ema na’i- rua mak lakon vida husi moras raiva maibé pasiente refere la’ós husi Munisípiu Likisá rasik. Pasiente sira-ne’ebé mak deskonfia ho sintoma raiva ne’e pasiente ne’e asu tata iha Bobonaru mak mai to’o ikus la konsege salva no hatudu sintoma raiva, no ikus liu mate,” nia esplika.

Kona-ba ba sctok vasina anti raiva, tuir nia, daudaun ne’e sufisiente hela hodi atende pasiente sira-ne’ebé mak hetan asu tata.

Antes ne’e, Dietór Servisu Saúde Munisipiu Dili, Mateus Pinto, preokupa uitoan kona-ba moras ISPA tanba kada kuartel sempre rejista aas iha fasilidade saúde sira tanba tuir dadus kada kuartel rejísta aas kuaze kazu rihun 30 to’o 39.

“Imi hare’e kada kuartar moras ida-ne’e sempre rejista aas iha fasilidade Saúde sira, tanba tuir dadus ne’ebé mak ha’u simu husi fasilidade saúde sira iha Dili laran katak iha Kuarter primeiru moras IRA hamutuk ema rihun 39, kuarter daruak hamutuk ema rihun 30. Ida-ne’e la’ós uitoan maibé maka’as, tanba se hanesan ne’e imajina to’ok fasilidade saúde sira halo atendimentu ne’e, oinsá komunidade mak tenke evita an,” Mateus Pinto informa.

Nia dehan, komunidade tenke kuidadu an husi moras ida-ne’e, tanba moras ida-ne’e nia transmisaun ne’e fasil, ema ida mear banhira la uza máskara.

“Pois ita ba besik ida-ne’e bele kona ho lalais, ida seluk mak ambiente ne’ebé foer. Tempu agora rai-rahun maka’as, labarik sira ba halimar rai rahun. Maibé ita la kontrola mak ne’e ona, sira komesa mear pois isin-manas no balun to’o iis-boot, ida-ne’e tanba ita la kuidadu,” nia hateten.

Tanba ne’e, moras preferidu kada kuartel sempre rejita aas iha fasilidade saúde ne’e, aleinde tanba mudansa klimatika no kontaktu direta entre ema ida no ema seluk.

“Moras preferidu mós sempre rejista aas, tanba komunidade ne’ebe konsume alkol no konsume tabaku. Aleinde ne’e, kondisaun sira hanesan ambiente ho ualidade ne’ebé ho kualidade ar ne’ebé ladi’ak. Konsume alkohol no konsume tabaku ne’ebé makaas ida-ne’e mós fatór ida-ne’ebé inklui, tanba imunidade la forte moras ne’e bele kona. Tanba, epoka tranzisaun mudansa tempu ne’ebé maak’as bele hamenus sistema imunidade, hodi halo ema sai suspetivel liu ba infesaun,” nia esplika.

Tanba moras ide-ne’e mós posibilidade kona ema sira ho istória moras pulumaun ka fuan nian, ne’ebé bele hateten iha risku aas liu atu dezenvolve, ne’ebe dalabarak iha númeru pasiente ne’ebé mak aas liu hanesan dadauk iha fasilidade saúde sira iha Dili laran.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!