iklan

DILI

Enkontru entre Governu ho Grupu Traballu, evalua promosaun igualdade jéneru no inkluzaun

Enkontru entre Governu ho Grupu Traballu, evalua promosaun igualdade jéneru no inkluzaun

Governu liuhusi Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) servisu hamutuk ho liña ministeriál no mós Autoridade Munisipál, realiza enkontru regulár ho Grupu Traballu Igualdade Jéneru no Inkluzaun husi liña ministeriál no Autoridade Munisipál sira hodi haree progresu no dezafiu iha promosaun igualdade jéneru no inkluzaun iha Timor-Leste. Imajen TATOLI/Osória Marques

DILI, 09 Jullu 2026 (TATOLI)—Governu liuhusi Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) servisu hamutuk ho liña ministeriál no mós Autoridade Munisipál, Kinta ne’e, realiza enkontru regulár ho Grupu Traballu Igualdade Jéneru no Inkluzaun husi liña ministeriál no Autoridade Munisipál sira hodi haree progresu no dezafiu iha promosaun igualdade jéneru no inkluzaun iha Timor-Leste.

Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun, Elvina Sousa Carvalho dehan igualdade jéneru ne’e lidera husi Sekretaria Estadu Igualdade hodibele haree kona-ba progresu no dezafiu no mós oinsá atubele haree ba liña ministeriál sira ho órgaun autónomu Estadu nian, atubele investe ba iha promosaun igualdade jéneru no inkluzaun.

Nia dehan investe ne’e liuhusi saida, investe ba sira-nia planu asaun anuál ne’ebé mak sensivel ba jéneru inklui orsamentu sira-ne’ebé mak tau ba iha promosaun igualdade jéneru no inkluzaun.

“Grupu traballu ohin, hanesan mós enkontru koordenasaun ida hodibele haree dezafiu saida mak liña ministeriál sira no mós Autoridade Munisipál sira iha implementasaun polítika ba programa orsamentu Estadu sira ligadu ho promosaun igualdade jéneru no inkluzaun,” Elvina ba jornalista sira iha Salaun SEI, Kaikoli, Kinta ne’e.

Tuir nia observasaun katak iha progresu lubuk ida liuliu iha sira-nia planu asaun kada liña ministeriál no mós Autoridade Munisipál sira.

“Tau osan ba iha programa no polítika sira-ne’ebé mak iha intensaun no iha objetivu atu promove igualdade jéneru iha sira-nia instituisaun sira-ne’e. Ne’ebé, ha’u hanoin enkontru ida ohin ho intensaun atu haree oinsá para ita presiza makanizmu komunikasaun no ita presiza iha tan advokasia husi Sekretaria Estadu Igualdade hodibele hametin no hasa’e investimentu ba iha promosaun igualdade jéneru no inkluzaun iha kada instituisaun,” nia haktuir.

Enkuantu, Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Luís Tavares hateten tinan-ne’e Manufahi nia orsamentu rihun $50-resin ba programa asaun igualdade jéneru.

“Ita kuandu temi igualdade jéneru ne’e ita-nia hanoin kona-ba direitu feto nian entaun ho ida-ne’e ita ignora tiha fundamentál moris ema balun nian. Pur-ezemplu, mane mós iha direitu. Igualdade jéneru signifika ema feto, mane, labarik, ema ho defisiénsia direitu hanesan iha kondisaun ida ho direitu ne’ebé hanesan. Pur-ezemplu,  feton ida labele hiit foos saku ida, mane mak bele hiit. Seluk mak ema ho defisiénsia labele sa’e eskada, entaun tenke halo asesibilidade fasilidade hodibele asesu. Ida-ne’e mak dehan igualdade jéneru ba direitu fundamentál moris ema-nian,” nia esplika.

Entaun, tuir nia, polítika ne’e faze ida hosi konfiansa ba feto hodi lidera tanba nia matenek, la’ós fó konfiansa tanba nia feto, lae.

Portantu, feto asume funsaun públika no kargu xefia iha Munisípiu Manufahi 40%. Ida-ne’e liu ona barreira ne’ebé maki iha, maibé enkoraja nafatin feto sira prepara-an.

Entretantu, Sekretáriu Munisípiu Lautein Asuntu Administrasaun no Finansa, Zeferino dos Santos Sequeira dehan, kona-ba desentralizasaun poder lokál,  Lautein mós tama ona ba valór di’akliu (muito bom) atu avansa bá-oin.

“Liga ba feto iha funsaun públika Lautein kumpre ho kuota 30%. Enkuantu, ba kargu xefia mak 19%. Signifika mane mak sei domina. Ida-ne’e la’ós autoridade nia hakarak maibé presiza ema ne’ebé iha kapasidade ka iha méritu foti desizaun,” nia haktuir.

Entretantu, orsamentu ne’ebé aloka ba atividade sira iha Lautein liga ho igualdade jéneru hamutuk rihun $12, maibé ne’e la kobre hotu.

“Ita servisu hamutuk ho sentru solidariedade sosiál no igualdade jéneru inklui Polísia VPU (Vulneravel Police Unit) ne’ebé halo sensibilizasaun kona-ba violénsia bazeia ba jéneru, asédiu sexuál iha eskola ba ita-nia estudante no joven sira. Maibé, ita-nia osan mínimu entaun ita konsidera de’it ba suku sira-ne’ebé akontese violénsia doméstika,” nia dehan.

Zeferino hatutan suku iha área rurál ne’ebé menus informasaun mak sempre akontese violénsia doméstika mak Postu Luro no Iliomar nian. La’ós dehan área urbana la akontese maibé bainhira akontese sira mai hato’o kedas keixa iha polísia.

SEI aprezenta ona Lei Violénsia Doméstika

Iha parte seluk, Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun, Elvina Sousa Carvalho, hateten kona ba Ezbosu Lei Violénsia Doméstika daudaun ne’e iha tiha ona Ministru Justisa nia meza, no la kle’ur tan ekipa husi  Sekretaria Estadu Igualdade no Ministériu Justisa sei túr hodi diskute.

“Lei Violénsia Doméstika to’o ona iha meza Ministru Justisa nian. Iha tempu badak ami sei túr hamutuk hodibele haree redasaun finál hodi aprezenta ba Konsellu Ministru,” nia dehan ba jornalista sira iha edifísiu SEI.

Entretantu, Ministru Justisa, Sérgio da Costa Hornai hateten, Lei Númeru 7/2010 ne’e ko’alia kona-ba Lei Violénsia Doméstika nian no aumezmu tempu Kódigu Penál mós ko’alia kona-ba krime sira.

“Ita simu ona paraser ne’ebé mak mai purvolta 14 kontributu, husi instituisaun sira-ne’ebé mak hakarak kontribui ba elaborasaun projetu ida-ne’e nian liuliu ba Alterasaun Kódigu Penál, más ita haree daudaun ona no ha’u pessoalmente halo hela leitura ba iha-ne’ebá atubele hatán ba iha preokupasaun sosiedade nian ho vizaun polítika ne’ebé mak orientadu ba ita-nia polítika,” dura atubele hatan ba prekupasaun sira-ne’e,” nia informa ba jornalista sira iha Palásiu Govenu.

“Ita tenta atubele dezenvolve no sei lori bá Parlamentu Nasionál atu diskute. Parlamentu Nasionál mak sei haree seráke iha duni razaun tuir ita-nia estudu ne’ebé mak ita halo liga ho krime sira,” nia hatutan.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!