DILI, 02 Jullu 2026 (TATOLI)–Governu Timor-Leste hamutuk ho Repúblika Popular Xina no kompañia (TBEA), Kuarta (01 Jullu 2026) ne’e, ofisialmente inaugura projetu estratéjiku tolu infraestrutura enérjia eletrisidade nian mak hanesan sub-estasaun Komoro, rede transmisaun 150 kilovolt (kV) Komoro no projetu pilotu Cabo subterranêo Kuluhun, Dili.
Projetu hirak-ne’e nu’udar parte husi esforsu atu reforsa sistema eletrisidade nasionál no haforsa liután kooperasaun bilaterál entre nasaun rua.
Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, dehan konstrusaun infraestrutura ne’e nu’udar prioridade no iha prosesu ne’ebé tenke halo tuir faze ida ba faze seluk hodi garante nia kualidade.
“Iha ne’e momentu importante tebes tanba ita daudaun ne’e iha prosesu konstrusaun nasaun, laiha nasaun ida-ne’ebé bele finaliza buat hotu dala ida de’it. Dezafiu mak bainhira nesesidade kontinua aumenta, ita mós tenke nafatin dezenvolve. Maibé importante liu mak dezenvolve ho kualidade,” PM Xanana ko’alia iha nia diskursu, kuarta ne’e, iha Fomentu Komoro.
Xefe Governu fó apresiasaun ba TBEA tanba konsege finaliza projetu sira-ne’e no konsidera katak kompañia ne’e hatudu kapasidade, koñesimentu no profisionalizmu hodi apoiu ba dezenvolvimentu infraestrutura eletrisidade Timor-Leste.
Xanana mós subliña importánsia ba dezenvolvimentu rede kabo subterranêo iha Dili atu hamenus uza kabo eletrisidade aas ne’ebé fó impaktu ba paisajen sidade nian.
“Se imi halo tan projetu barak liután halo ho lalais, maibé nafatin fó prioridade ba kualidade. Ami sei fó valor maka’as ba ne’e,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Vise-Prezidente kompañia TBEA, Zhang Mengyang, dehan projetu tolu ne’e la’ós de’it susesu importante iha dezenvolvimentu infraestrutura eletrisidade Timor-Leste, maibé mós reflete amizade ne’ebé nafatin buras entre Xina no Timor-Leste.
“Durante tinan haat nia laran, TBEA hamutuk ho Ministériu Obra Públika (MOP) no EDTL, konsege finaliza ona projetu infraestrutura eletrisidade lima mak hanesan: alargamentu sub-estasaun Kamea, alargamentu sub-estasaun Líkisa, sub-estasaun Komoro, rede transmisaun Komoro no projetu pilotu Kabo subterranêo iha Kuluhun Dili,” reprezentante kompañia ne’e informa.
Tuir Zhang, TBEA mós kompromete atu dezenvolve rekursu umanu lokál ho formasaun ba enjiñeiru, tékniku,no jestór na’in-72 husi Timor-Leste.
“Ami fiar katak hari’i sub-estasaun ka rede transmisaun la’ós dezáfiu boot liu, maibé importante liu mak husik hela koñesimentu tékniku no traballadór kualifikadu ne’ebé bele apoia dezenvolvimentu sustentável Timor-Leste hafoin projetu ramata,” nia dehan.
Nia hatutan, projetu kabo subterranêo iha Kuluhun Dili nu’udar pasu dahuluk ba modernizasaun rede eletrisidade kapitál ne’ebé seguru liu, moos no iha konfiansa.
Nia afirma projetu ne’e halo liuhosi kooperasaun TBEA ho Ministériu Obra Públika, EDTL, UVIP, BTL, no Timor Telecom atu rezolve dezáfiu tékniku oioin inklui komplesidade rede utilidade rai-okos nian no koordenasaun entre instituisaun sira.
Iha okaziaun hanesan, Embaixadora Repúblika Popular Xina ba Timor-Leste, Wang Wenli, dehan projetu rua ne’e sai nu’udar pasu importante iha dezenvolvimentu infraestrutura enérjia Timor-Leste nian no hatudu tan relasaun amizade nasaun rua ne’ebé maka’as liután liuhusi kooperasaun iha inisiativa Belt and Road.
“Sub-estasaun komoro nu’udar sentru distribuisaun eletrisidade daruak iha Dili sei reforsa konetividade rede entre Dili no Líkisa, bele sai estabilidade, konfiansa no garante kapasidade distribuisaun sistema eletrisidade kapitál nian,” orgaun diplomata ne’e hateten.
Nia mós temi projetu kabo-subterranêo Kuluhun nu’udar projetu dahuluk iha kapitál ne’ebé moderniza sistema distribuisaun eletrisidade aas ba rede iha rai-okos, hodi apoia kria rede eletrisidade urbanu ne’ebé seguru liu, moos no forte liu.
“Ami espera katak kompañia Xina barak liután sei mai investe iha Timor-Leste atu ajuda dezenvolve setór eletrisidade ne’ebé matenek liu, ambientál no ho kualidade aas,” nia dehan.
Enkuantu serimónia inaugurasaun iha área Fomentu, Komoro, Dili, kuarta ne’e, partisipa husi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, Embaixadora Repúblika Popular Xina ba Timor-Leste Wang Wenli, Ministru Obra Públika Samuel Marçal, Prezidente EDTL. EP, Paulo da Silva, no mós delegasaun hosi kompañia TBEA ne’ebé sai ezekutór projetu no entidades sira seluk.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes




