Ramos-Horta inaugura Sentrál Produsaun Betaun Timor Qing-Kun iha Tíbar

LIKISÁ, 20 Jullu 2026 (TATOLI)-Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, inaugura edifísiu ofisiál Sentrál Produsaun Betaun husi empreza Timor Qing-Kun Building Material & Engineering Lda., ne’ebé lokaliza iha suku Tíbar, postu administrativu Bazartete, munisípiu Likisá.
Diretór Empreza Timor Qing-Kun Building Material & Engineering Lda., Lin Kun, agradese ba Governu no komunidade Likisá ne’ebé fó apoiu polítika no serbisu efisiente hodi harii no dezenvolve negósiu ida-ne’e, ho era ne’ebé nakonu ho esperansa.
“Empreza ne’e estabelese tanba kooperasaun entre Governu Timor-Leste no Xina. To’o agora, totál investimentu kompañia nian liu ona millaun $8. Ami remata ona rejistu kompañia, konstrusaun edifísiu administrativu, determinasaun fatin pedreira ho baze sientífiku, no instalasaun kompleta liña produsaun betaun. Preparasaun ba fábrika prosesamentu areia no brita, nomós ba fábrika komponente pré-fabrikadu hotu ona”, Lin Kun hateten iha Tíbar, ohin.

Hafoin inaugura, planu ba oin atu hahú operasaun ofisiál iha Jullu tinan ida-ne’e. Atualmente, empreza harii ona liña produsaun betaun rua ne’ebé iha kapasidade produsaun ida boot liu iha Timor-Leste no rejiaun ASEAN. Kapasidade produsaun to’o 400 metru kúbiku kada oras, no kapasidade loroloron to’o 5.000 metru kúbiku. Ida-ne’e sufisiente atu apoia projetu infraestrutura nasionál, estrada, ponte no projetu sosiál sira.
Nia dehan liuhusi uza rekursu mina própriu ne’ebé simu ona aprovasaun husi Governu, empreza bele fornese betaun espesiál ho tempu entre oras 2 to’o 12, nomós fornese kompletu produtu betaun kualidade aas ho rezisténsia husi 10 MPa to’o 80 MPa.
“lha futuru, ho suporta husi polítika Governu Timor-Leste, ami sei introdús progresivamente liña produtu foun sira hanesan komponente pré-fabrikadu, painél parede betaun, tubu estaka betaun pré-esforsadu ne’e. Ami sei estabelese fábrika simentu lokál, fábrika besi metal/, estaka kuadradu no box girder”, nia dehan.
Aleinde ne’e, projetu dezenvolvimentu imobiliáriu iha Timor-Leste, ho estimativa investimentu totál liu $100 atu harii korente indústria materiál konstrusaun ida ne’ebé kompletu hodi apoia dezenvolvimentu infraestrutura nasaun nian.
Nia dehan dezenvolvimentu empreza tenke akompaña ho responsabilidade sosiál. Bainhira projetu ne’e tama operasaun kompleta, sei kria postu serbisu direta liu 200, no postu serbisu indiretamente liu 100 iha setór materiál konstrusaun, lójistika no serbisu sira seluk. “Ida-ne’e sei fó benefísiu ba komunidade lokál no promove kreximentu ekonomia lokál”, katak.
Tuir nia, projetu investimentu ida-ne’e realiza ho velosidade aas. Husi aprovasaun inisiál to’o disponibilizasaun fundu, tempu neʼebé presiza menus liu fulan ida. Konstrusaun prinsipál ramata iha fulan neen de’it no konsege realiza ona produsaun teste atu garante progresu lalais no efisiente, enkuantu kompañia la husu subsídiu governamentál ruma.
Fundu tomak mai husi kapitál própriu kompañia nian, sein apoiu finanseiru esternu ka fundu espesiál ruma. Fonte fundu hotu legál, transparente no kontrolavel, operasaun tuir lei mak baze prinsipál ba dezenvolvimentu empreza iha estranjeiru.
Nia subliña katak projetu ida-ne’e implementa ho rigorozamente tuir lei no regulamentu Timor-Leste nian. Materiál sira hotu hetan aprovasaun husi laboratóriu nasional, fórmula betaun sira hetan validasaun, no ekipamentu medisaun sira rejista no sertifika ona.
Konformidade fiskál mak prinsípiu fundamental ida ba operasaun kompañia. Empreza kontinua kumpre rigorozamente Lei Tributária Timor-Leste nian, fortifika sistema finansa no fiskál, halo deklarasaun no pagamentu impostu sira tuir prazu, no kumpre responsabilidade sosiál emprezariál ho integridade no transparénsia.
“Kompañia sempre kaer metin espíritu “Kualidade Exelente, Negósiu ho Integridade, Kria Empregu no Serve Povu”. Objetivu mak kontribui ba benefísiu ekonómiku no sosiál ne’ebé sustentavel ba Timor-Leste no sai empreza referénsia iha indústria betaun nasionál”, dehan.
Empreza ne’e promete katak sei uza momentu ida-ne’e hanesan pontu hahú foun, kontinua hakarak serbisu ba Timor-Leste, dezenvolve país no kontribui ba konstrusaun nasaun nian. “Ami prontu atu fó kontribuisaun ne’ebé merese ba modernizasaun indústria, kreximentu ekonomia no amizade entre Timor-Leste no Xina”, nia dehan.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten ezisténsia empreza ne’e importante tebes tanba ida-ne’e integra iha planu jerál Governu nian, aselera diversifikasaun ekonómika atu redús importasaun sasán husi li’úr, tanba fabrikasaun iha ona Timor-Leste.
“Ida-ne’e signifika upgrade timoroan sira-nia preparasaun tékniku professional, fó oportunidade ba sira, no redús kustu importasaun, aselera implementasaun tanba la presiza hein buat hotu husi li’ur. Inisiativa ida-ne’e lori Governu nia naran hato’o agradese”, Ramos-Horta hateten.
Nia parte sempre dehan ba investidór sira husi nasaun hanesan Xina, Indonézia no Singapura, Japaun, Koreia Súl no seluk tan katak odamatan nakloke no hamutuk ho Estadu, Governu no emprezáriu timoroan sira buka oportunidade halo parseria hodi dezenvolve nasaun ne’e ba oin.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

