DILI, 21 Jullu 2026 (TATOLI) – Fundasaun Rai Matak hasoru malu ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hodi informa kona-ba atividade agrofloresta komunidade nian ne’ebé hala’o iha munisípiu Likisá, Baukau, Kovalima, Lautein no Vikeke.
Kodiretora Fundasaun Rai Matak, Leopoldina Joana Guterres, hateten atividade agrofloresta komunidade ne’e, populasaun no to’os-na’in sira kuda ai-oan no tau matan ba ai-oan sira moris iha rai-leten hahú husi kuda to’os tinan 30 ka 40 iha ne’ebé komunidade sira hetan insentivu $0,50 ba kada ai-hun.
Nia subliña katak espésie ai-horis ne’ebé komunidade kuda mak hanesan iha Baguia bolu Programa Musan Ida, ne’ebé kuda ai-horis hanesan ai-naa, ai-nitas, ai-teka lokál, mahoni, ai-kameli, ai-bubur no ai-kakeu.
“Maibé, iha munisípiu sira seluk ita bolu Programa Rai Matak ne’e espansaun husi modelu ho Musan Ida nian ne’ebé hala’o iha Baguia tinan 17 ona”, Leopoldina Joana Guterres hateten iha Palásiu Prezidensiál Bairu Pité, Dili, ohin.
Nia dehan iha munisípiu seluk kuda ai-horis tipu hamutuk 32, ida-ne’e inklui ona ho ai-horis sira hanesan ai-naa, ai-nitas no seluk tan.
“Ai-horis sira ne’e programa mak organiza hodi bele halo viveiru sentrál iha kada munisípiu ne’ebé implementa programa ne’e. Ita bolu viveiru sentrál, entaun husi ida-ne’e mak distribui ba komunidade hodi kuda”, dehan.
Nia dehan Programa Rai Matak eziste iha munisípiu lima ne’e kuda ona ai-horis hamutuk rihun 750.
Tuir planu, hakarak alarga tan ba munisípiu sira seluk ne’ebé seidauk implementa atividade ne’e hanesan iha Bobonaru, Aileu, Manufahi, no Oekusi. Maibé, ida-ne’e depende ba orsamentu no serbisu hamutuk ho Governu Timor-Leste, tanba Ezekutivu apoia ona programa ne’e durante tinan 10-resin.
“Ita planu kuda ai-horis tanba ita haree katak durante okupasaun Indonézia kestaun seguransa ai-horis sira ne’e lere hotu halo ita-nia rai ne’e molik, entaun ita presiza kuda fali, no razaun seluk mak ita iha sistema ida lere no sunu bainhira halo to’os. Entaun, ida-ne’e ita tenke kuda fali ai-horis nune’e bele buras fali”, dehan.
Joana esplika prinsípiu importante husi programa ne’e mak rai ne’e hanesan inan ida ne’ebé kous hela ema, entaun presiza tau matan, nune’e nia nafatin lori ema ho di’ak iha mundu.
Nia haktuir katak hafoin relata programa ne’e, Prezidente Repúblika fó apoiu tebes ba programa Musan Ida no Rai Matak, tanba nia mak patronu ba programa ne’e.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
