Governu lansa Projetu Eletrifikasaun Komunitária iha Uiharebo’o-Kaudenulale

BAUKAU, 24 Jullu 2026 (TATOLI)—Governu liuhusi Ministériu Obra Públika (MOP) no Eletrisidade Timor-Leste, Empreza Públika (EDTL, E.P) halo lansamentu ba implementasaun projetu Eletrifikasaun Komunitária (PEK) iha Aldeia Uiharebo’o (Watulari) no aldeia Kaidenulale (Ossoala) iha Postu-Administrativa Vemasse, Munisípiu Baukau.
Ministru Obra Públika, Samuel Marçal, hateten katak nia sente kontente uitoan, tanba ohin bele hetan oportunidade mai iha ne’e, fatin ida-ne’ebé izoladu maibé nia prefere liu ba vizita fatin rurál hodi haree rasik problema ne’ebé komunidade hasoru.
Governu ne’e foin mak ezerse nia responsabilidade durante tinan tolu no Primeiru-Ministru mós orienta nia atu haree estrada, eletrisidade no bee-moos. Ho nune’e, iha tinan tolu nia laran Governu konsege halo instalasaun liña eletrifikasaun liuhusi implementasaun Projetu Eletrifikasaun Komunitária (PEK) iha 2025 ba suku ne’e 100% ona.
“Maibé foin daudaun mai hamutuk ho ekipa EDTL halo tan konkursu públiku ba aldeia hamutuk-186, inklui aldeia rua ne’ebé ohin ita halo inaugurasaun ne’e,” Ministru Obra Públika informa ba jornalista sira iha Vemasse, ohin.
Tanba ne’e, Ministru ne’e dehan, nia parte hamutuk dirijente EDTL inklui tékniku sira hotu sei esforsu atu finaliza instalasaun liña eletrifikasaun nivel aldeia iha tinan 2027.
“Ha’u vizita ba aldeia barak, balun iha tempu portugés kedas, balun tempu Indonézia nunka asesu ba eletrisidade, estrada, entaun izoladu tebes. Tanba ne’e, ha’u sei esforsu hodi halo dezenvolvimentu maske la’ós lalais maibé neineik sei konklui liuhusi oferese painél solár, nune’e sira bele sente netik naroman,” nia dehan.
Entretantuy, rekomendasaun sira-ne’ebé ohin komunidade no autoridade lokál sira hato’o nia sei halo avaliasaun no konsidera proposta sira-ne’e hotu maske buat hotu la fasíl tanba tenke tuir ninia prosesu aprovizionamentu.
“Servisu sira-ne’ebé laiha relasaun ho ha’u-nia servisu, ha’u sei hato’o ba ministériu relevante sira iha reuniaun Konsellu Ministru,” nia hateten.
Prezidente EDTL, E.P, Paulo da Silva, hato’o parabéns ba populasaun sira tanba ohin loron povu bele sente netik dezenvolvimentu liuliu asesu ba enérjia elétrika, tanba esforsu maka’as husi autoridade lokál inklui Padre Eligio Locateli, SDB, ne’ebé sempre rekomenda hodi tau atensaun ba zona ida-ne’e.
Tanba ne’e, nia hato’o agradesimentu ba entidade hotu-hotu ne’ebé mak kontribui ba projetu implementasaun ida-ne’e, tanba iha projetu ne’e uma ka’in 120 mak asesu ona eletrisidade, ne’ebé kompostu husi aldeia Uaharebo’o no Kaidenulale.
“Iha oportunidade ne’e, ha’u hakarak fó mensajen ba komunidade oinsá atu kuidadu ba utilizasaun enérjia elétrika, tanba ita-nia liña ne’ebé iha presiza kustu ne’ebé boot,” Prezidente EDTL apela.
Nia dehan, dalabarak iha fatin hotu-hotu ami sempre fó avizu atu instalasaun liña eletrifikasaun ne’e bele kontinua fornese enérjia ba ida-idak nia uma.
“Tanba iha fatin balun komunidade skesi animál iha besi-riin eletrisidade nian, no proibidu ba labarik sira atu halimar besik ai-riin eletrisidade nian tanba sei iha kapasidade boot hodi hamosu sirkuitu. Entaun, bainhira fasilidade sira-ne’e aat sei lori tempu naruk atu instala,” nia dehan.
Aleinde ne’e, nia dehan, karik iha tempu loron mak komunidade sira la uza bele hamate tiha enérjia eletrisidade (ahi) atu nune’e ita bele poupa kombustível iha Hera no Betanu, entaun osan sira ita bele uza ba halo tan atividade seluk.
Reprezentante komunidade husi Aldeia Uiharebo’o, Afonso Ximenes, sente haksolok tebes bele halibur hamutuk iha fatin simples ida-ne’e ho kondisaun ne’ebé mak di’ak atu selebra serimónia importante no istóriku ida-ne’e iha Aldeia Uaiharebo’o no aldeia Kaidenulale. Tanba durante tinan naruk nia laran sira la asesu eletrisidade hahú husi tempu Indonézia nian.
“Ida-ne’e nu’udar esperansa foun, liuhusi inagurasaun eletrisidade iha ita nia fatin la’ós de’it naroman ahi nian, maibé ne’e sasin loloos husi dezenvolvimentu no naroman ne’ebé mai ona,” nia dehan.
Abitante ne’e dehan, asesu ba enérjia eletrisidade ne’e hanesan mehi ne’ebé ohin sai realidade, no sei loke odamatan naruk ba progresu oioin iha moris loro-loron nian.
Tanba, nia dehn, oan sira bele estuda fó naroman iha tempu kalan, inan aman no joventude sira bele dezenvolve negósiu ki’ik hodi dudu ekonomia familiár no kualidade moris komunidade nian mós sei di’ak liután.
“Iha biban ne’e ami mós husu ba Governu atu hadi’a ami-nia estrada no konstrui ponte tanba durante ne’e difikulta loos ami atu halo movimentu ba-mai. Ami husu fasilita liña internet tanba ami labele halo komunikasaun bainhira rede laiha,” nia dehan.
Enkuantu projetu ne’e sei implementa husi kompañia Remares Boavid Unipesoál, Lda, no kompañia Kenny Unipesoál, Lda, durante fulan-neen ho osan hamutuk $333.576,71
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

