Governu haloot restu mortál iha Ermera finaliza ona

ERMERA, 29 Jullu 2026 (TATOLI)—Ministériu ba Asuntu Kombatentes Libertasaun Nasionál (MAKLN) hamutuk ho Autoridade Munisípiu Ermera, veteranu sira no komunidade sira finaliza ona haloot restu mortál hamutuk 5,244 ne’ebé koletivu ba urnas hamutul 1,600.
Ministru ba Asuntu Kombatentes Libertasaun Nasionál (MAKLN), Gil da Costa Monteiro ‘Oan Soru’, hato’o agradesimentu ba parte hotu ne’ebé fó apoiu másimu hodi haloot ona restu mortál hirak ne’e.
“Agradese ba komisaun veteranu husi Ermera nian ne’ebé lidera husi ita-nia aman Saudozu Ernesto Dudu ho nia membru sira hotu mak hasai inisiativa hodi rekolla restu mortál hirak ne’e iha tinan hira ba kotuk, ohin ita haloot ona iha jardin ida-ne’e,” Ministru Oan Soru hateten iha nia intervensaun ikus hafoin ramata haloot restu mortál ba dala ikus iha Jardin Eroi Fatukeru, ohin.
Nia dehan, agradese espesiál ba inan aman sira, faluk no oan-ki’ak nia sakrifisiu hodi sosa ukun an ida-ne’e.
“Governu agradese espesiál ba faluk oan ki’ak sira, imi-nia sakrifisiu fó imi-nia aman, imi-nia inan no imi-nia la’en ba mate hodi sosa ita-nia Liberdade. Ohin, sira balu mak ita haloot ona ne’e, ita sei esforsu atu buka tuir nafatin iha Timor-Leste tomak atu haloot sira, se ita la buka tuir mak sira nia ruin ne’ebé meik sei sona ita,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Tenente Jenerál reformadu hanesan mós veteranu ne’ebé partisipa iha serimonia ne’e, Lere Anan Timur, hateten serimonia ne’e importante tebes no husu ba ema hotu atu valoriza luta ne’ebé saudozu hotu halo hela iha tempu pasadu.
“Ida-ne’e hanesan memoria viva ida, ita hodi relembra fali sira-nia luta. Husu ba ema hotu no ita hotu atu valoriza sakrifisiu ne’ebé sira halo durante ne’e hodi ohin loron ita hetan independensia. Sira balun mak haloot ona ne’e, balun família sira haloot iha semitériu públiku sira, maibé sira mak asswain fó an ba mate sosa ita-nia independénsia,” Lere hateten.
Lere afirma, konsiderasaun no valorizasaun ne’ebé fo ba mártire sira la’ós de’it husi ibun tutun, maibé husi mós prátika.
“Ita-nia valorizasaun labele ibun tutun de’it, tenke hatudu iha prátika no ita-nia hahalok. Sira ne’ebé ladun lakon família sira ladun triste, maibé sira-ne’ebé lakon sira-nia família ita haree rasik sira balu tanis no laran susar,” Lere hateten.
Iha sorin seluk, família husi restu mortál, Luis Babo, hato’o agradesimentu ba Governu bele foti inisiativa hodi kontinua obra ne’ebé Saudozu Dudu husik hela liuliu haloot restu mortál ne’ebé sei tau hela iha uma.
“Ita agradese tebes ba Governu, ami nu’udar família husi restu mortál hirak ne’e sente orgullu, uluk ita-nia aman Dudu mak hola inisiativa hodi rekolla restu mortál sira-ne’e, maibé sei rai hela de’it. Ohin, Governu ida-ne’e mai hamutuk ho ami haloot urna sira-ne’e, ami agradese tebes,” nia dehan.
Nia hatutan, valorizaun ne’ebé Governu halo hodi hatudu ba foinsa’e sira atu banati tuir no fó respeita ba luta-na’in sira Timor-Leste nian, sira-nia luta lori nasuan ne’e hamriik ho soberania rasik.
Seremónia ne’e hanesan kompromisu IX Governu Konstitusionál nian hodi kontinua dignifika no valoriza kontribuisaun Kombatentes Libertasaun Nasionál sira ne’ebé mate ka lakon iha luta ba Independénsia Nasionál.
Atividade ne’e bazeia ba Konstituisaun RDTL Artigu 11 kona-ba fó Valór ba Rezisténsia no mós Estatutu Kombatente Libertasaun Nasionál, Lei Númeru 3/2006 no nia alterasaun sira.
Tuir dadus husi MAKLN, Restu Mortál ne’ebé hakoi iha tinan ida-ne’e hamutuk 5.244. Husi númeru ne’e, kompostu husi Militár hamutuk 194 no Sívil hamutuk 5.050.
Husi totál ne’e, Restu Mortál ne’ebé konsege identifika ona identidade no naturalidade hamutuk 4.168 ne’eb’e kompostu husi Postu Administrativu Atsabe 2.798, Ermera Villa 234, Hatulia 357, Letefoho 247, Railaku 466, sein Postu Administrativu ualu (8) no husi Ermera nia li’ur hamutuk 58.
Enkuantu Restu Mortál ne’ebé seidauk identifika ka deskoñesidu ne’e hamutuk 1.076 ne’e maihusi Atsabe 271, Ermera Villa 65, Hatulia 84, Letefoho 62, Railaku 77, sein Postu Administrativu tolu (3) no husi Ermera nia li’ur hamutuk 64.
Urna ne’ebé hakoi 28-29 Jullu hamutuk 1.600 no husi númeru ne’e fahe ba rua mak hanesan Urna Koñesidu ho Koletivu hamutuk 1.494 no Urna Deskoñesidu ne’e hamutuk 106.
Distribuisaun tuir postu mak hanesan husi Postu Administrativu Atsabe hamutuk 947, Ermera Vila 126, Hatulia 161, Letefoho 120, Railaku 190, sein Postu Administrativu hamutuk lima (5) no husi Ermera nia li’ur hamutuk 51.
MAKLN mós fó hanoin fali katak iha tinan 2025 nia rohan, Governu halo ona serimónia hanesan iha munisípiu tolu (3). Iha Outubru 2025 haloot ona Restu Mortál 60 iha Jardín Eroi Fuiluru, Lautein. Iha Novembru 2025 haloot tan 105 iha Manatutu Villa no iha Dezembru 2025 haloot 50 iha Likisá.
Aleinde ne’e, iha governasaun sira anteriór mós konsege hakoi ona Restu Mortál ho númeru agregadu 2.024 iha Jardín Eroi ba Pátria. Detallu mak hanesan 672 iha Metinaro, 259 iha Likisá, 34 iha Manufahi, 70 iha Aileu, 479 iha Dubu-Uai Kelikai Baukau no 510 iha Jardín Eroi Dara-Mutu Laga Baukau.
Ho seremónia ne’e, Estadu Timor-Leste reafirma nia kompromisu atu respeita, dignifika no valoriza sakrifisiu boot husi Kombatente Libertasaun Nasionál sira ba rai no povu Timor-Leste.
Serimónia ne’e partisipa másimu husi família restu mortál, Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona, Vise-Ministru Komersiu Indústria Agosto Junior, eis Prezidente Tribunál Rekursu Deolindo dos Santos no Prezidente CCLN Munisípiu hotu, Tenente Jenerál Falur Rate Laek, Jenerál Taur Matan Ruak no membru parlamentár sira balun.
Jornalista : Hortêncio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

