Prezidente Repúblika konsidera Selebrasaun Loron FALINTIL iha Matebian nu’udár omenajen ba eroi

BAUKAU, 20 Agostu 2026 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Manuel Ramos Horta, konsidera Selebrasaun Loron Nasionál Forsa Armada Libertasaun Nasionál (FALINTIL) iha Foho Matebian nu’udár parte presta omenajen ba eroi ne’ebé fó an ba mate hodi liberta nasaun.
Xefe Estadu konvida entidade hotu iha Matebian nia hun, atu presta omenajen ba eroi lutadór sira hotu ne’ebé fó sira-nia moris ba ukun rasik-an liuliu saudozu sira-ne’ebé mate iha kampu funu nian, sira-ne’ebé sofre prizaun, persegisaun no tortura, sira-ne’ebé reziste iha foho, família sira-ne’ebé suporta auzénsia no terus, feto no joven sira rezisténsia nian, líder relijiozu sira hanesan Don Martinho da Costa Lopes, Don Ricardo no Don Carlos Filipe Ximenes Belo, Don Basílio, líder komunitáriu sira, ativista sira iha diáspora no eroi anónimu sira hotu ne’ebé halo moris nafatin kauza Timor-Leste nian.
“Ita mós fó omenajen ba líder boot polítiku no militár sira ita-nia luta nasionál nian — Francisco Xavier Amaral, Nicolau Lobato, Fernando La-Sama de Araújo, Mahuno, David Alex, Nino Konis Santana, Francisco Guterres LúOlo, João Carrascalão no komandante asua’in sira hanesan Komandante Aquiles, Carmo, José Silva, ne’ebé sei moris nafatin iha ita-nia imajináriu koletivu no iha ita-nia fuan,” Ramos Horta hateten iha Sobasula, Suku Abu, Postu Administrativu Matebian, Munisípiu Baukau, Kinta ne’e.
Xefe Estadu ne’e fó respeita ba eroi moris sira nune’e husu nafatin hasa’e orasaun ba líder sira ne’ebé uluk hahú no lori FALINTIL to’o hetan maka hanesan Kay Rala Xanana Gusmão, Taur Matan Ruak, Lere Anan Timur, Falur Rate Laek, Marí Alkatiri, mane no feto boot sira seluk iha fileira FALINTIL nian, veteranu sira no sira hotu ne’ebé kontribui ba restaurasaun independénsia nian.
Ramos konsidera libertasaun Timor-Leste hetan liuhusi uniaun estraordinária entre rezisténsia armada, rede klandestina no frente esterna ia-ne’ebé idaidak asume nia responsabilidade rasik, hasoru sakrifísiu boot no hala’o papél ida-ne’ebé indispensável katak laiha dimensaun ida hosi dimensaun sira-ne’e maka ketaketak sei hetan vitória.
“Rezisténsia armada, ne’ebé FALINTIL reprezenta, hasoru misaun ne’ebé susar liu: reziste ba okupasaun militár ida iha kondisaun asimetria estrema, ho rekursu materiál ne’ebé menus, maibé ho forsa morál ne’ebé estraordinária,” Horta argumenta.
Eis diplomata ne’e hateten, durante tinan 24, funu-na’in rihun ba rihun reziste iha foho no foho-leet sira, hasoru hamlaha, moras, izolamentu no lakon sira-nia maluk barak, ho sira-nia aten-barani liu fali aten-brani militár; ida-ne’e maka aten-barani umanu, ne’ebé sustenta hosi konviksaun katak liberdade ne’e posivel.
Nia hatutan, barak joven sira-ne’ebé husik sira-nia família, sira-nia aldeia, no sira-nia planu pesoál sira hodi defende mehi koletivu ida. Barak maka mate la hatene sira-nia naran, maibé sira-nia kontribuisaun sei hakerek nafatin iha istória ita-nia Nasaun nian.
Entretantu, Selebrasaun Loron Nasionál FALINTIL ba da-51 (20 Agostu 1975-20 Agostu 2026) realiza ho isár bandeira nasionál ne’ebé partisipa husi membru Governu, korpu diplomátiku, líder Autoridade Munisipál, komunidade, veteranu no membru FALINTIL-FDTL.
Jornalista: Natalino Belo
Editór: Xisto Freitas da Piedade

