APPSTIL hakarak hametin no dezenvolve área psikolojia iha Timor-Leste

DILI, 21 Agostu 2026 (TATOLI) – Asosiasaun Profisionál Psikolojia iha Timor-Leste (APPSTIL) realiza kongresu nasionál ho objetivu atu hametin no dezenvolve área psikolojia iha país.
Atividade ne’e ho tema “Papél Psikolojia iha Prosesu Dezenvolvimentu Nasionál no Hametin Profisaun Psikolojia atu Promove Saúde Mentál no Bein-Estar ba povu Timor-Leste”, ne’ebé hala’o iha salaun enkontru Sentru Nasionál Chega iha, iha Balide, ohin.
Prezidente Komisaun Organizadora, Meriam Ali Hosman, hatete katak asosiasaun ne’e iha responsabilidade importante atu valoriza no hametin profisaun psikolojia, promove étika profisionál, dezenvolve investigasaun sientífika no garante kualidade servisu psikolojia ne’ebé fó ba sosiedade.
Tuir nia, kongresu ida-ne’e mós sai hanesan oportunidade atu reflete kona-ba estrutura foun ba organizasaun profisaun psikolojia, hodi hasa’e unidade entre profisionál sira, hametin kooperasaun entre instituisaun sira no define dalan ba futuru área psikolojia iha Timor-Leste.
“Iha momentu ida-ne’e, ami hakarak reprezenta rezultadu husi esforsu hamutuk no vontade komún atu hametin no dezenvolve área psikolojia iha ita-nia país”, nia dehan.
Meriam salienta katak psikolojia nu’udar siénsia ne’ebé estuda kona-ba hahalok no prosesu mentál ema nian, iha kontribuisaun importante ba dezenvolvimentu umanu.
Tuir nia, dezenvolvimentu Timor-Leste la depende de’it ba kreximentu ekonómiku no infraestrutura, maibé mós depende ba formasaun ma ne’ebé iha balansu emosionál, responsabilidade sosiál, kapasidade atu aprende serbisu, kooperasaun, no kapasidade atu enfrenta dezafiu sira iha moris.
“Investe iha siénsia psikolojia hanesan mós investe iha ema, iha família, edukasaun, juventude, saúde, iha instituisaun no iha dezenvolvimentu nasaun nian”, katak.
Nia espera katak kongresu ida-ne’e la sai de’it hanesan momentu ida atu profisionál sira hasoru malu, maibé sai mós inísiu husi etapa foun ba psikolojia iha Timor-Leste, ho organizasaun profisionál ne’ebé forte liután, investigasaun sientífika ne’ebé aumenta, formasaun ne’ebé di’ak liután no kontribuisaun ne’ebé boot ba dezenvolvimentu umanu no sosiál iha país.
Asosiasaun ne’e harii iha tinan 2016 no hetan rejistu legál husi Ministériu Justisa (MJ) iha tinan 2021. Durante tinan lima, APPSTIL halo ona kooperasaun no parseira ho MJ, Ministériu Saúde, Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Edukasaun, parseiru internasionál no nasionál no entidade sira seluk.

Prezidente APPSTIL, Laurino Fernandes, dehan katak durante ne’e asosiasaun liuhusi kooperasaun ho Centro Nasional Chega, fó tratamentu saúde mentál ba sidadaun sira ne’ebé sai vítima husi konflitu no luta ba libertasaun entre 1975 no 1999.
Dezde programa ne’e hahú, profisionál psikolojia sira fó ona intervensaun, konsellu no psikoterapia ba ema na’in-50 no kontinua atende ema na’in-18 kada tinan. “Tanba sira iha problema ho trauma, entaun mudansa sira ne’ebé ita hetan haree katak, sira bele hetan fali autokontrolu ba sira-nia an”, dehan.
Aleinde ne’e, asosiasaun mós halo kooperasaun ho Fundasaun Ruak hodi oferese oportunidade ba públiku atu pratika koñesimentu, disponibiliza formasaun no fornese konsulta psikolójika.
Tuir nia, iha sosiedade Timor-Leste, kazu kona-ba moras mentál bele kauza husi fatór oioin, inklui jénetika, ambiente sosiál no problema sira ne’ebé ema hasoru iha mori. Violénsia, purezemplu, bele kontribui ba ema ida hetan depresaun, no ikusmai, sofre moras mentál.
Dezafiu ne’ebé asosiasaun hasoru durante ne’e mak falta rekursu umanu, liuliu profisionál psikólogu, tanba daudaun iha de’it profisionál na’in-hitu atu halo intervensaun iha área ne’e.
Diretór-Ezekutiku CNC, Hugo Fernandes, apresia kooperasaun ne’ebé hala’o durante ne’e hamutuk ho asosiasaun no espera ba oin halo serbisu ho di’ak liután.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

