Top

Edukasaun siénsia la’ós memoriza faktu maibé hanorin estudante atu rezolve problema

Vensedora Kavli Prize ba Astrofízika, Sara Seager. Imajen/Espesiál.

DILI, 25 Agostu 2026 (TATOLI)–Vensedora Kavli Prize ba Astrofízika, Sara Seager, hateten edukasaun siénsia ideál la’ós kona-ba memoriza faktu no fórmula, maibé kona-ba oinsá hanorin estudante sira atu hanoin no rezolve problema.

Nia hatutan, joven barak husu kona-ba papél Artifisiál Intelijénsia (AI) iha edukasaun maibé nia husu atu labele foku de’it ba AI no fila-fali ba baze edukasaun nian hodi aprende liuhusi asaun rasik no kakutak.

“Buat dahuluk ne’ebé tenke hatene mak hanorin no aprende siénsia la’ós kona-ba faktu, maibé kona-ba hanoin, oinsá atu hanoin. Ida-ne’e mak objetivu edukasaun siénsia nian,” nia dehan.

Nia afirma, dalan di’ak-liu atu atinje ida-ne’e mak liuhusi esperimentu iha laboratóriu, tanba aprende de’it liafuan no faktu la to’o atu hanorin oinsá hanoin no oinsá halo buat ruma.

Oradora ne’e fahe nia esperiénsia iha eskola sekundária bainhira nia profesór halo esperimentu fizika simples maibé forte tebes.

Estudante sira tenke kalkula de’it husi distánsia to’o boot no hili ángulu ne’ebé loos atu aprende. Bainhira nia halo tuir kalkulasaun no lojika sira.

Sara Seager mós subliña pontu importante ida, estudante sira tenke hetan oportunidade atu saladeaula tenke iha esperimentu.

“Problema ida-ne’ebé ami hasoru iha Amérika agora mak ema la hetan oportunidade atu sala. Maibé dalan úniku atu aprende duni mak liuhusi halo sala,” nia afirma.

Tuir nia, bainhira esperimentu sala, estudante tenke haree fila-fali pasu ida-idak no husu: “Tanbasá ida-ne’e la funsiona?”. Prosesu ne’e hari’i resiliénsia no kapasidade atu rezolve problema.

Nia mós husu atu integra matematika ba siénsia seluk hanesan kimia, fizika no biolojia. Estudante sira presiza komprende konseitu hanesan dezviasan sukat nian no estatístika baze nian.

Iha nia pontu ikus, Sara Seager sujere katak eskola sira tenke fó problema ne’ebé ligadu ba ambiente ba estudante sira atu rezolve.

“Ita presiza fó problema sira-ne’ebé ligadu ba ambiente. Nune’e bainhira tempu atu aprende kona-ba kimia, estudante sira bele haree aplikasaun reál iha sira nia moris,” nia dehan.

Science for Development Summit 2026 ne’e partisipa husi peritu internasionál sira hodi diskute oinsá hadi’a kualidade edukasaun siénsia iha Timor-Leste.

Jornalista : Hortêncio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!