Top

Autoridade lokál: Governu tenke implementa lei espropriasaun iha despeju administrativu

Xefe Suku Madohi, Bernardino de Cristo Ferreira. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DÍLI, 26 Agostu 2026 (TATOLI) – Xefe Suku Madohi, Bernardino de Cristo Ferreira, husu Governu atu implementa Lei Espropriasaun iha prosesu despeju administrativu ba rai privadu ne’ebé afetadu husi projetu dezenvolvimentu no infraestrutura públika.

Bernardino hateten katak implementasaun lei ne’e importante atu garante protesaun ba direitu proprietáriu sira no evita konflitu entre komunidade no Governu durante prosesu utilizasaun rai ba interese públiku.

“Governu tenke tuir prosedimentu legál sira ne’ebé estabelese ona iha Lei Espropriasaun, liuliu bainhira rai privadu ka patrimóniu sidadaun sira presiza uza ba interese públiku. Ema sira ne’ebé afetadu tenke hetan indemnizasaun justu no transparente,” dehan Bernardino iha Sede Suku Madohi, Beto Timur, Dili.

Nia esplika katak tuir Lei Espropriasaun, Estadu bele halo espropriasaun ba rai ka bens privadu de’it ba objetivu interese públiku, hanesan konstrusaun estrada, ponte, eskola, ospitál, infraestrutura públika no projetu estratéjiku sira seluk.

Maibé, nia hateten katak prosesu ne’e tenke akompaña ho deklarasaun interese públiku, avaliasaun patrimóniu no pagamentu indemnizasaun justu ba proprietáriu sira.

Xefe Suku Madohi konsidera katak aplikasaun lei ne’e sei ajuda garante prosesu despeju administrativu lao tuir prosedimentu legál no respeita direitu fundamentál sidadaun sira.

Tanba ne’e, nia husu Governu atu kontinua halo sosializasaun ba komunidade kona-ba direitu no obrigasaun ne’ebé relasiona ho Lei Espropriasaun.

Bernardino mos hateten katak maioria uma-kain sira ne’ebé afetadu husi projetu dezenvolvimentu seidauk komprende ho di’ak mekanizmu kompensasaun no prosedimentu legál sira.

Tanba ne’e, nia konsidera informasaun ne’ebé klaru no transparente importante atu evita interpretasaun sala no tensaun sosiál iha komunidade.

Nia lembra katak Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste garante direitu ba propriedade privadu liuhusi Artigu 54.º.

Nia hateten katak númeru 3 husi artigu refere permite espropriasaun no rekizisaun de’it ba uzu públiku, ho obrigasaun atu selu indemnizasaun justu no tuir prosedimentu legál ne’ebé estabelese iha lei.

“Artigu 54.º, númeru 3, klaramente hateten katak espropriasaun bele halo de’it ba interese públiku no tenke akompaña ho indemnizasaun justu ba proprietáriu sira,” dehan Bernardino.

Aleinde Artigu 54.º, nia mos refere ba Artigu 58.º kona-ba direitu ba abitasaun no Artigu 141.º kona-ba rejime propriedade no utilizasaun rai, ne’ebé regula liuhusi lei.

Iha nivel lejizlasaun ordinária, prosesu espropriasaun mos regula iha Lei das Expropriações no pakote Lei de Terras.

Atualmente, Governu Timor-Leste implementa projetu infraestrutura lubuk ida iha Dili no munisípiu sira seluk ne’ebé presiza utilizasaun rai ba interese públiku.

Tanba ne’e, lideransa lokál sira hein katak implementasaun Lei Espropriasaun ho efetivamente bele garante ekilíbriu entre dezenvolvimentu nasionál no protesaun ba direitu proprietáriu sidadaun sira.

Jornalista: Camilio de Sousa
Editór: Filomeno Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!