Grésia alerta ba Turkia atu labele viola direitu soberanu

DILI, 26 Agostu 2026 (TATOLI) — Ministru Negósiu Estranjeiru gregu nian, Giorgos Gerapetritis fó-sai avizu maka’as ida ba Turkia, hodi hatete katak “Grésia hosi estagnasaun diplomátika pasivu pertense definitivamente ba pasadu.”
“Kualkér tentativa atu viola ami-nia direitu soberanu sira sei hasoru ho meiu hotu-hotu ne’ebé ami iha,” nia hatete.
Gerapetritis deskreve “parke marítimu sira” ne’ebé promove hosi Turkia hanesan “ilegál no laiha validade legál”, enkuantu subliña katak Grésia “preparadu tomak ba senáriu ruma”, maski kontinua buka dame.
Gerapetritis hatete iha loron-segunda ne’e iha entrevista ida ba kanál televizaun gregu OPEN TV katak Grésia preparadu hodi hatán iha terrenu bainhira Turkia foti medida sira ne’ebé, tuir Atenas, viola nia direitu sira, fó-sai hosi N12 News iha loron-segunda ne’e.
Husu kona-ba posibilidade hosi Turkia haruka ró funu nian sira ba zona ne’e, Gerapetritis hatete katak Grésia la iha intensaun atu hadook an hosi hatán no iha opsaun oioin ne’ebé disponível.
‘Grésia prova ona katak bele haruka fragata no F-16’
“Ida-ne’e evidente katak Grésia sei ezerse tomak nia direitu soberanu sira,” Gerapetritis hatete, hodi hatutan katak “Ami sei halo saida de’it maka nesesáriu. Ami sei hatán ba provokasaun sira no ami sei hatán hosi pozisaun forsa nian.”
Bainhira husu karik Grésia sei hatán karik Turkia haruka fragata sira ba zona ne’e, Gerapetritis subliña abilidade Grésia nian hodi koloka nia ró rasik lahó espesifika númeru sira, informa hosi N12.
“Grésia prova ona katak nia bele haruka fragata sira no bele haruka F-16 sira, no hahú tinan oinmai nia sei haruka mós F-35 sira,” nia hatete.
Ministru Negósiu Estranjeiru gregu nian mós hatudu ba akumulasaun militár Grésia nian ne’ebé la’o hela, hodi sita aviaun funu nian Rafale, aviaun F-16 ne’ebé hadi’a ona, fragata sira klase Belharra nian, no aviaun funu nian F-35 ne’ebé hein atu tama iha militár gregu nian iha futuru.
Grésia hatudu ona nia kbiit iha Xipre no durante krize foin lalais ne’e iha Médiu Oriente, Gerapetritis hatete, haktuir hosi relatóriu.
“Sim, ami hakarak dame. Maibé ami hakarak husi pozisaun forsa nian. Ho seguransa no lahó kompleksu sira ta’uk nian,” Gerapetritis hatete.
Bainhira aborda relasaun Grésia nian ho Israel, Gerapetritis hatete katak kooperasaun ho Jeruzalén la’ós “investimentu liu”, maibé parte ida hosi polítika esterna ida ne’ebé luan liu, ho kamada oioin iha ne’ebé Atenas kontinua mantein kanál sira ne’ebé nakloke ho mundu Árabe.
Ofisiál gregu sira hatete ba N12 katak relasaun sira entre Izraél no Grésia “manas fali”, no katak kooperasaun seguransa entre nasaun sira sei habelar.
“Funu atraza prosesu sira, no agora, ho funu nia rohan, konversa sira ho Grésia hahú fali ho intensidade ne’ebé maka’as liu”, hatete hosi fonte sira indústria defeza nian ba N12.
Fonte sira deskreve mós ezersísiu aéreu ne’ebé foin lalais ne’e halo hosi nasaun sira iha Mediteráneu nia leten hanesan “mensajen ida ba turku sira”, haktuir hosi rede.
“Hahú agora,” fonte sira hatete ba N12, “kooperasaun militár entre Izraél no Grésia sei sai forte liu no vizivel liu.”
Greve Idlib bele sai hanesan modelu ida ba atake Turkia
Entretantu, mídia gregu Pro News foin lalais ne’e publika relatóriu ida ne’ebé deskreve senáriu posivel ida iha ne’ebé konfrontu militár entre Izraél no Turkia bele habelar ba Mediteráneu orientál no bele envolve Xipre.
Tuir relatóriu, Izraél alegadamente konsidera hela senáriu ida iha ne’ebé nia sei ataka alvu turku sira iha norte Xipre nian karik Jeruzalén determina katak prezensa militár Turkia nian iha ne’ebá ameasa interese israelita sira.
Relatóriu ne’e sita operasaun israelita hasoru baze Abu al-Duhur iha provínsia Idlib, iha Síria, hanesan modelu posivel ida, hodi afirma katak atake aéreu ualu maka hala’o iha ne’ebá tanba preokupasaun sira kona-ba fortalesimentu militár turku nian.
Istória Konflitu Turkia – Grésia
Organizasaun Tratadu Atlántiku Norte (NATO, sigla inglés” nu’udar aliansa militár ida ne’ebé harii iha tinan 1949. Ida-ne’e rekoñesidu tebes hanesan aliansa militár ida ne’ebé respeitadu tebes iha palku globál. Dadus ne’ebé publika hosi NATO lista nasaun membru 30, inklui Béljika, Bulgária, Albánia, Turkia, Grésia, Kanadá, Dinamarka, Repúblika Xeka, Estadus Unidus (EUA), Reinu Unidu, España, Portugál, no Polónia, entre sira seluk. Maibé, entre membru sira NATO nian ne’e iha nasaun rua ho istória konflitu nian no relasaun sira ne’ebé maka’as: Turkia no Grésia. Funu ida entre Turkia no Grésia akontese iha tinan 1897. konflitu ne’e dura durante loron 32, hahú hosi fulan-Abril to’o Maiu tinan 1897.
Iha tempu ne’ebá, Turkia sei iha hela Impériu Otomanu nia okos, ne’ebé ukun hosi Sultaun Abdul Hamid. Nasaun rua ne’e hadau malu atu kontrola illa Kreta; maski ida-ne’e maka territóriu Otomanu, ida-ne’e populadu tebes ho ema Gregu sira. Iha Liurai Jorge nia ukun, Grésia planeia atu aneksa illa ne’e no haruka kilat sira hodi apoia nasionalista Gregu sira iha Kreta.
Hahú iha Fevereiru 1897, batallaun gregu rua tún iha tasi-ibun Kreta nian no hamutuk ho movimentu lokál. Maizumenus fulan rua liutiha, soldadu gregu sira ataka torre fronteira otomanu ida maibé ikusmai hetan repele hosi guarda fronteira sira.
Konfrontu sira iha fronteira no foho-lolon sira akontese entre loron 16 no 22 fulan-Abril. Iha tempu ne’ebá, tropa Otomanu sira parese laiha profisiénsia tátika; sira parese lansa asaltu diretu sira hasoru inimigu lahó planeamentu ruma. Nune’e, Otomanu sira hetan vítima maka’as. Maske nune’e, Otomanu sira ikusmai manán funu.
Vitória ida-ne’e konserteza hametin konfiansa públiku nian iha estadu Otomanu, hafoin tinan barak umillasaun nian iha Europa nia liman. Inversamente, Grésia haree derrota ne’e hanesan buat ida ne’ebé maka moe tebes. Tuir mai, Grésia halo kedas reforma polítika no ekonómika no prepara forsa militár ida—liuliu mariña—ne’ebé bele defende nasaun. Konflitu entre estadu membru NATO rua ne’e mosu fali entre tinan 1921 no 1922, hafoin Funu Mundiál Dahuluk.
Funu ne’e hahú hosi Grésia, ne’ebé buka atu habelar nia territóriu liu Trasia Leste no ba Anatólia. Tuir Britanika, territóriu sira-ne’e hetan ona atribuisaun ba Grésia tuir Tratadu Sèvres nian iha loron 10 fulan-Agostu tinan 1920—movimentu ida ne’ebé mosu tanba ema hanoin katak governu Otomanu fraku. Forsa gregu sira lansa ofensiva ida ba Anatólia iha Janeiru 1921, hodi envolve nasionalista turku sira ne’ebé rekuza atu rekoñese tratadu.
Hafoin funu, Grésia entrega territóriu hotu-hotu ne’ebé hetan durante konflitu ba Turkia no fila fali ba nia fronteira orijinál sira. Troka populasaun entre Turkia no Grésia mós akontese tuir Tratadu Lausana nian. Tratadu ida-ne’e asina iha loron 24 fulan-Jullu tinan 1923, iha Lausana, Suisa, hosi reprezentante sira hosi Turkia, Reinu Unidu, Fransa, Grésia, Roménia, Japaun, Itália, no Reinu Sérviu, Kroata no Eslovenu sira-nian.
Turkia no Grésia envolve iha disputa sira kona-ba kestaun oioin iha okaziaun oioin, hahú hosi fronteira marítima sira, estensaun hosi plataforma kontinentál, no espasu aéreu, to’o illa Xipre, ne’ebé fahe entre nasaun rua ne’e dezde tinan 1974.
Fonte: THE JERUSALEM POST

