PM Xanana simu restu mortál bispu na’in-tolu iha Bali no 1 setembru to’o Dili
DILI, 30 Agostu 2026 (TATOLI) — Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, sábadu ne’e ofisialmente simu restu mortál Bispu Timoroan na’in-tolu, mak hanesan Bispu Dom Jaime Garcia Goulart, Bispu Dom José Joaquim Ribeiro no Monseñor Martinho da Costa Lopes, iha Aeroportu Internasionál Ngurah Rai, Bali, Indonézia no Loron 1 fulan-setembru tinan 2026 – preladu sira-nia ruin to’o iha Prezidente Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Dili.
Nota imprensa ne’ebé relata husi Gabinete Primeiru Ministru katak, simu restu mortál Bispu na’in-tolu ne’e akontese iha tuku 19:30 oras Bali, bainhira PM Xanana ho delegasaun Timor-Leste to’o iha Bali atu kontinua negosiasaun formál kona-bá fronteira marítima entre Timor-Leste ho Indonézia, ne’ebé tama ona bá ronda dahaat.
Prosesu transladasaun restu mortál Bispu na’in-tolu hosi Portugal bá Timor-Leste hala’o hosi Governu Timor-Leste, hamutuk ho Igreja Katólika.
Iha oportunidade ne’e, PM Xanana hato’o agradesimentu bá Alfándega Indonézia, liuliu ekipa iha Bali, tanba fó autorizasaun no fasilita prosesu transladasaun, hodi asegura katak prosesu hotu bele la’o ho susesu.
“Ha’u louva tebes parte Alfándega Indonézia nian, liuliu iha Bali, ne’ebé ho espíritu kooperasaun aas tebes bele fasilita prosesu ne’e no entrega ona restu mortál sira bá Governu Timor-Leste. Ha’u lori Governu no povu Timor-Leste nia naran hato’o agradesimentu bá Alfándega Indonézia,” PM Xanana hateten.
PM Xanana hateten katak prosesu transladasaun restu mortál hanesan ne’e la’ós buat ne’ebé fásil, maibé ho kooperasaun di’ak entre parte sira, prosesu bele la’o ho fásil no lalais.
Restu mortál Bispu na’in-tolu durante dékada barak hakoi hela iha Portugal, depois sira hala’o sira-nia misaun pastorál iha Timor-Leste, iha períodu ida ne’ebé Timor-Leste hasoru situasaun polítika no sosiál ne’ebé difísil.
Repatriasaun restu mortál sira ne’e sai mós nu’udár forma omenajen bá sira-nia servisu, dedikasaun no kontribuisaun bá Igreja Katólika, povu no nasaun Timor-Leste.
Iha Portugál, Igreja iha Évora hala’o ona serimónia memória, orasaun no agradesimentu bá moris no misaun pastorál Bispu na’in-tolu nian.
Serimónia ne’e mós fó oportunidade atu rekorda kontribuisaun Igreja Katólika iha istória resente Timor-Leste, inklui testemuñu no servisu Bispu na’in-tolu nian nu’udar pastór sira, ne’ebé sira-nia memória kontinua hela iha moris Igreja Katólika no povu Timor-Leste.
Depois hosi serimónia simu iha Terminal Karga Internasionál Aeroportu Ngurah Rai, PM Xanana ho delegasaun kontinua bá Rumah Duka Mumbul, akompaña ambulánsia ne’ebé transporta restu mortál Bispu na’in-tolu nian.
Iha Rumah Duka Mumbul, sei kontinua serimónia venerasaun no misa troka-malu molok restu mortál sira-ne’e kontinua viajen bá Timor-Leste. Loron 1 fulan-setembru tinan 2026 – Preladu sira-nia ruin to’o iha Prezidente Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Dili.
Programa hahú husi 01 Setembru to’o 10 Setembru
Loron 1 fulan-setembru tinan 2026 – Preladu sira nia ruin to’o iha Timor-Leste Prezidente Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato – Dili
1:30 PM – To’o iha Preladu sira nia ruin iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato.
1:55 PM – Komité Organizadora Governu no guarda onra militár hein transporte restu mortál Preladu sira nian ba fatin serimónia nian.
2:00 PM – Asina dokumentu entrega ba Preladu sira-nia restu mortál entre Komisaun Organizadora Governu no Konferénsia Episkopál Timor-Leste.
2:05 PM – Komentáriu badak husi reprezentante Komisaun Organizadora Governu no Konferénsia Episkopál Timor-Leste nian.
2:15 PM – Transporte ba Preladu sira nia restu mortál husi Aeroportu Internasional Prezidente Nicolau Lobato ba esplanada Tasi Tolu.
Loron 3 fulan-setembru tinan 2026 – Omenajen ba Monseñor Martinho da Costa Lopes – Manatutu
9:00 AM – Bainaka sira nia to’o iha fatin serimónia nian.
9:30 AM – Saída husi Monseñor Martinho da Costa Lopes nia ruin husi Laleia, iha dalan ba Manatutu.
10:00 AM – Para iha Ponte Manatuto durante prosesaun husi Laleia ba Igreja Parokia Manatuto.
10:10 AM – Aprezentasaun husi povu Manatutu ba Prezidente Konferénsia Episkopál Timorense.
10:15 AM – Leitura Rezolusaun Governu nian.
10:20 AM – Diskursu husi Sua Exelénsia Prezidente Repúblika.
10:50 AM – Inaugurasaun ba plaka komemorativa ne’ebé fó naran ba Ponte Manatutu nu’udar “Monseñor Martinho da Costa Lopes Ponte,” tuir fali ho bensaun ba ponte ne’e husi Amu Bispu Dili.
11:00 AM – Resepsaun ba bainaka sira iha Salaun “Ulfa Ikero”.
Loron 10 fulan-Setembru tinan 2026 – Serimónia enserramentu ba transferénsia restu mortais preladu sira nian iha Tasi Tolu
5:00 PM – Santa Misa ne’ebé prezide husi Sua Eminénsia Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, Amu Bispu Metropolitanu Dili no Prezidente Konferénsia Episkopál Timor-Leste nian.
Hafoin Santa Missa
- Leitura despaxu ofisiál husi Sekretáriu-Jerál Konferénsia Episkopál Timor-Leste nian;
- Diskursu husi Pró-Prezidente Konferénsia Episkopál Timor-Leste nian;
- Diskursu husi Prezidente Repúblika.
Hafoin remata bensaun ikus iha Tasi Tolu
- Serimónia hakoi matebian preladu sira-nia ruin iha Katedrál Dili;
- Vizita ba Monumentu no Jardin Memoriál iha resintu Katedrál nian.
Jornalista: Hortencio Sanches
Editór: Evaristo Soares Martins
