Sentru BEmONC foun fasilita kuidadu emerjénsia ba inan no bebé iha Atsabe

ERMERA, 31 Agostu 2026 (TATOLI) – Ministériu Saúde, hamutuk ho Governu Japaun liuhusi Embaixada Japaun no Fundu Populasaun Nasoins Unidas (UNFPA), inaugura Sentru Kuidadu Emerjénsia Obstetrísia no Neonatal Báziku (BEmONC) iha Aldeia Tapomea, Suku Laclo, Postu Administrativu Atsabe, Munisípiu Ermera.
Sentru foun ne’e sei hafasil asesu ba servisu kuidadu emerjénsia ba inan isin-rua no bebé sira, liuliu ba komunidade sira iha área remota.
Ministra Saúde, Elia Amaral, hateten katak sentru ne’e sei fó benefísiu direta ba inan isin-rua no bebé sira iha Atsabe, ne’ebé iha estimasaun inan isin-rua 800 resin no partu 700 resin kada tinan.
“Objetivu prinsipál husi fasilidade ne’e mak atu garante inan hotu bele partu ho seguru no bebé hotu bele hahú moris ho saúde di’ak,” Elia hateten ba jornalista sira iha Postu Saúde Atsabe Vila, Segunda-feira.
Nia hateten katak Ministériu Saúde la’ós de’it investe iha infraestrutura no ekipamentu, maibé mós iha dezenvolvimentu kapasidade profisionál saúde sira.
Tuir nia, profisionál saúde na’in haat hosi Sentru Saúde Komunitária Atsabe remata ona treinamentu espesializadu kona-ba kuidadu emerjénsia obstetrísia no neonatal no prontu atu fó asisténsia ba komunidade.
Embaixadór Japaun iha Timor-Leste, Yamamoto Yasushi, hateten katak inaugurasaun sentru ne’e hatudu kompromisu Japaun atu kontinua apoia dezenvolvimentu setor saúde iha Timor-Leste.
Nia subliña katak sentru BEmONC ne’e la’ós de’it edifísiu ida, maibé mós sai símbolu ba futuru ne’ebé seguru liu ba inan, bebé no família sira iha Atsabe.
“Japaun sei kontinua harii parseria forte ho Timor-Leste. Ami sei kontinua servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste hodi hametin sistema saúde,” Yamamoto hateten.
Nia hateten mós katak Governu Japaun hein katak sentru ne’e bele kontribui ba hadi’a saúde no moris-di’ak komunidade sira iha Atsabe.
Koordenadór Rezidente Nasoins Unidas (ONU) iha Timor-Leste, Funmi Balogun, hateten katak inaugurasaun sentru BEmONC iha Atsabe reprezenta etapa importante ida ba fortalesimentu sistema saúde, liuliu iha garantia asesu ba kuidadu saúde inan no bebé ne’ebé lalais, asesível no ho kualidade.
Balogun hateten katak ba inan ida ne’ebé hasoru komplikasaun durante partu, viajen hosi Atsabe ba Dili ne’ebé bele to’o oras lima to’o neen bele determina diferensa entre moris no mate.
Ho sentru BEmONC ne’e, feto isin-rua sira ne’ebé hasoru komplikasaun bele hetan kuidadu emerjénsia iha tempu menus hosi oras rua.
“Nune’e, inaugurasaun loron ohin nian la’ós de’it kona-ba loke fasilidade saúde foun ida, maibé marka etapa importante ida ba sistema saúde ne’ebé asesível liu, ekuitativu liu no responsivu liu ba populasaun,” Balogun hateten.
Nia subliña katak projetu ne’e reforsa kompromisu Governu no parseiru dezenvolvimentu sira atu implementa prinsipípiu “la husik ema ida iha kotuk”, hodi garante katak distánsia jeográfika no limitasaun seluk la sai obstákulu ba feto no bebé sira atu hetan kuidadu saúde esensiál.
Balogun mós apela ba lideransa Ministériu Saúde, autoridade saúde munisipál no profisionál saúde sira atu kontinua servisu hamutuk hodi haforsa servisu saúde inan no oan iha territóriu nasionál tomak.
Nia hato’o mós agradesimentu ba Governu Japaun ba apoiu finanseiru no UNFPA ba asisténsia téknika ne’ebé kontribui ba konstrusaun no operasionalizasaun sentru ne’e.
Tuir dadus ne’ebé aprezenta iha serimónia, Munisípiu Ermera iha feto ho idade reprodutiva besik 17.000, ho númeru partu kuaze 5.000 kada tinan. Hosi númeru ne’e, besik 800 feto iha Postu Administrativu Atsabe.
Tanba ne’e, prezensa sentru BEmONC iha Atsabe sei fó benefísiu direta ba komunidade barak ne’ebé durante ne’e hasoru difikuldade atu asesu ba kuidadu emerjénsia obstetrísia no neonatal.
Balogun mós destaka progresu Timor-Leste iha área saúde maternal no neonatal durante tinan hirak ikus.
Tuir Dadus Sensus Saúde no Demográfiku 2024–2025, taxa partu ne’ebé asiste hosi parteira treinadu aumenta hosi 60 porsentu iha 2016 ba 78 porsentu atualmente.
Aleinde ne’e, inan isin-rua pursentu 88 mak simu ona kuidadu antenatal hosi profisionál saúde treinadu, enkuantu taxa mortalidade neonatal tun ba bebé na’in 16 kada moris 1.000.
“Númeru hirak-ne’e hatudu katak esforsu hamutuk entre Governu, parseiru dezenvolvimentu no komunidade sira fó rezultadu real ba vida feto no bebé sira iha Timor-Leste,” Balogun hateten.
Balogun mós husu komunidade sira atu partisipa ativu liután hodi promove kuidadu durante isin-rua, hatene sinal perigu no prepara partu ho di’ak atu prevene komplikasaun.
Koordenadór Rezidente ONU ne’e hato’o parabéns ba Ministériu Saúde, UNFPA, Governu Japaun, autoridade saúde munisipál no profisionál saúde sira ne’ebé kontribui ba realizasaun sentru ne’e.
“Inan hotu-hotu merese kuidadu ho dignidade no kualidade. Bebé hotu-hotu merese hahú moris iha kondisaun seguru no saudável. Sentru ida-ne’e sei sai patrimóniu importante ida ba komunidade Atsabe no Timor-Leste tomak,” Balogun konklui.
Reprezentante Autoridade Munisipál Ermera, José da Costa Gomes, agradese ba Governu Japaun, UNFPA no Ministériu Saúde ba investimentu ne’ebé halo ona iha munisípiu ne’e.
Nia husu mós ba parseiru sira atu kontinua hametin infraestrutura saúde no aumenta rekursu umanu hodi responde ba nesesidade komunidade sira iha Ermera.
Sentru BEmONC foun ne’e espera bele kontribui ba redusaun mortalidade inan no bebé, no hadi’a kualidade servisu saúde maternal no neonatal iha Postu Administrativu Atsabe no área sira ne’ebé besik.
Jornalista: Camilio de Sousa
Editor: Filomeno Martins

