Top

UAE – Timor-Leste hametin parseria, Foku iha setór enerjia to’o infraestrutura

Foto hamutuk durante serimonia Resepsaun Amizade Emiradus Árabes Unidus–Timor-Leste iha Dili. Imajen TATOLI/Cidalia Fatima

DILI, 01 Setembru 2026 (TATOLI) – Emiradus Árabes Unidus (UAE) no Timor-Leste reafirma kompromisu atu lori relasaun amizade entre nasaun rua ba parseria ne’ebé konkretu liután, liuliu iha área investimentu, enerjia renovavel, infraestrutura, edukasaun, turizmu, lojístika no transformasaun dijitál.

Kompromisu ne’e hato’o durante UAE–Timor-Leste Friendship Reception iha Palm Spring Hotel Dili, ne’ebé hola parte mos Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, Ministra Estadu iha Ministériu Negósius Estranjeirus UAE, Noura bint Mohammed Al Kaabi, Embaixadór UAE ba Indonézia no mós Embaixadór Naun-Rezidente ba Timor-Leste, Abdulla Salem Al Dhaheri, hamutuk ho membru Governu no korpu diplomátiku.

Iha nia diskursu, Embaixadór Abdulla Salem Al Dhaheri hatete katak resepsaun amizade ne’e mak dala uluk Embaixada UAE organiza iha Dili, no sai momentu atu selebra relasaun entre nasaun rua ne’ebé kontinua dezenvolve bazeia ba respeitu malu no amizade.

Relasaun diplomátika entre UAE no Timor-Leste hahú ona dezde 2009. Tuir Al Dhaheri, relasaun ne’e kontinua dezenvolve ho pozitivu no agora loke oportunidade foun ba kooperasaun ne’ebé luan liután.

“Ami haree Timor-Leste nu’udar parseiru importante no belun ne’ebé valiozu. Emiradus Árabes Unidus nafatin kompromete atu hametin ami-nia kooperasaun no esplora oportunidade foun sira ne’ebé bele aproxima liután ita-nia nasaun no povu sira,” dehan Al Dhaheri iha Palm Spring Hotel, sesta-feira (28/08).

Nia mós temi vizita Noura Al Kaabi ho nia delegasaun nu’udar vizita dahuluk ba Timor-Leste, no sai oportunidade importante atu aprofunda komprensaun no hametin relasaun entre nasaun rua.

Entretantu, Ministra Estadu UAE, Noura Al Kaabi, avalia katak relasaun entre UAE no Timor-Leste iha ona fundasaun ne’ebé forte no iha potensiál atu dezenvolve tan, inklui iha relasaun ekonómika.

Tuir nia, iha potensiál reál atu aprofunda parseria iha setór enerjia, enerjia renovavel, agrikultura no infraestrutura. Nia mós subliña katak empreza Emirati sira prontu atu esplora investimentu ne’ebé bele kria valór ekonómiku no oportunidade servisu iha Timor-Leste.

Noura Al Kaabi mós destaka proximidade entre nasaun rua iha promosaun valór toleránsia no fraternidade umana.

Nia refere ba Document on Human Fraternity for World Peace and Living Together, ne’ebé Papa Francisco no Grande Imã Al-Azhar asina iha Abu Dhabi, iha 04 Fevereiru 2019. Tuir nia, depois Timor-Leste sai nasaun dahuluk iha mundu ne’ebé adota dokumentu ne’e liuhusi Parlamentu Nasionál.

“Timor-Leste hatudu ba mundu oinsá fraternidade bainhira ita hili ho konxiénsia,” nia dehan, no aumenta katak ida-ne’e sai razaun ida tanba sá UAE la haree Timor-Leste de’it nu’udar parseiru, maibé mós nu’udar nasaun ne’ebé fahe valór importante sira ho UAE.

Noura Al Kaabi mós hato’o parabéns ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN no planu atu asume Prezidénsia ASEAN iha 2029. Nia dehan, UAE hakarak hamriik hamutuk ho Timor-Leste bainhira nasaun ne’e hala’o responsabilidade refere.

Kooperasaun entre nasaun rua mós hahú konkretiza liuhusi projetu Timor-Leste–UAE Student Residence for Girls, ne’ebé agora hela iha prosesu konstrusaun iha Dili.

Prezidente José Ramos-Horta hatete kompleksu rezidénsia refere hetan apoiu husi Prezidente UAE, Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan, no iha futuru sei bele simu to’o estudante universitària feto na’in-300 husi família kiak no vulneravel iha territóriu Timor-Leste tomak.

Tuir Xefe Estadu, fasilidade refere la’ós de’it konstrusaun infraestrutura, maibé nu’udar investimentu ba feto, edukasaun no futuru Timor-Leste.

“Ida-ne’e liu fali infraestrutura de’it. Ida-ne’e investimentu ba oan-feto Timor-Leste sira, ba edukasaun, ba feto no ba futuru ita-nia nasaun.”

Prezidente mós apresia oportunidade atu hasa’e kapasidade diplomata no funsionáriu Governu Timor-Leste sira liuhusi Anwar Gargash Diplomatic Academy iha Abu Dhabi. Kooperasaun ne’e konsidera bele hametin rekursu umanu no kapasidade institusionál, no iha tempu hanesan kria ligasaun naruk entre nasaun rua.

Prezidente Ramos-Horta hatete Timor-Leste agora tama ona iha faze foun dezenvolvimentu no buka diversifika ekonomia, hametin infraestrutura, dezenvolve enerjia renovavel no turizmu, no hasa’e servisu saúde no edukasaun.

Tanba ne’e, Xefe Estadu konvida abertamente empreza, investidór no instituisaun UAE sira atu esplora oportunidade iha Timor-Leste.

“Ami simu ho laran-luak empreza, investidór no instituisaun UAE sira atu esplora oportunidade kooperasaun, liuliu iha área enerjia renovavel, infraestrutura, lojístika, turizmu, saúde, edukasaun no transformasaun dijitál,” Prezidente dehan.

Ramos-Horta avalia katak nasaun rua bele kompleta malu liuhusi kombinasaun esperiénsia, teknolojia no kapasidade investimentu UAE ho populasaun jovem, pozisaun estratéjika, rekursu no determinasaun Timor-Leste atu dezenvolve.

Prezidente mós relembra katak fundasaun relasaun entre nasaun rua estabelese ona molok relasaun diplomátika ofisiál iha 13 Novembru 2009, inklui bainhira Timor-Leste apoia kandidatura UAE atu sai anfitriaun ba sede International Renewable Energy Agency (IRENA) iha Abu Dhabi, iha 2009.

Aleinde kooperasaun bilaterál, Prezidente Ramos-Horta mós ko’alia kona-ba situasaun iha Médiu Oriente. Nia dehan sofrimentu sivíl sira iha Gaza no Palestina, konflitu Israel–Palestina ne’ebé seidauk rezolve no tensaun rejionál sira hatudu importánsia diplomásia, diálogu no respeitu ba lei internasionál.

Nu’udar nasaun ne’ebé esperiénsia ona konflitu no sofrimentu, Ramos-Horta dehan Timor-Leste komprende kustu umanitáriu ne’ebé mai husi funu no fiar katak dame sustentável presiza justisa, dignidade umana, liberdade no seguransa.

Nia avalia katak UAE bele desempenha papél importante iha promosaun diálogu, moderasaun, toleránsia no koezisténsia pasífika.

Hodi taka nia diskursu, Ramos-Horta espera katak projetu rezidénsia ba estudante feto sira no hasa’e kapasidade rekursu umanu sei sai de’it inísiu ba parseria ne’ebé luan liután.

“Espera katak amizade entre Timor-Leste no Emiradus Árabes Unidus sei kontinua buras no sai forte liután, no lori komprensaun, kooperasaun, oportunidade no prosperidade ne’ebé boot liután ba povu nasaun rua,” Prezidente dehan.

Resepsaun amizade ne’e mós aprezenta kultura Timor-Leste no fó espasu ba jerasaun foun liuhusi kompetisaun vídeo ba estudante sira ne’ebé hetan apoiu husi Embaixada UAE. Vensedór na’in-tolu simu prémiu ba sira-nia obra ne’ebé promove nasaun, tradisaun no patrimóniu kulturál Timor-Leste.

Jornalista : Cidalia Fátima

Editora   : Armandina Moniz

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!