Organizasaun HADAEK realiza akampamentu ba konservasaun bee no rai hodi redús risku dezastre iha Ossú

VIKEKE, 02 Setembru 2026 (TATOLI)—Organizasaun Naun Governamentál Hadi’a Ambiente Dezenvolve Agrikultura no Ekonomia Komunidade (HADAEK) servisu hamutuk ho PERMATIL, Asosiasaun APY, realiza akampamentu kona-ba konservasaun bee no rai hodi redús risku dezastre naturál iha Suku Osorua, Postu Administrativu Ossú, Munisípiu Vikeke.
Akampamentu ne’e ho objetivu atu promove foin-sa’e sira restaura ekosistema liuhusi hamoris bee-matan sira, konserva rai, no hamenus risku dezastre naturál liuhusi lala’ok permakultura ne’ebé matak no sustentável ho tema “Asaun Lokál ba konservasaun bee, rai no redús dezastre naturál”.
Reprezentante HADAEK, Honório da Silva de Jesus haktuir, kona-ba programa akampamentu ida-ne’e realiza tanba daudaun ne’e meiu-ambiente no mudansa klimátika sai hanesan boot meiu- subsisténsia no seguransa ai-han iha Timor-Leste, liuliu iha Munisípiu Vikeke.
Fenómenu klimátika liuliu impaktu husi el niñu no la niña-muda padraun udan no hamosu tempu bailoron naruk. Kondisaun ne‘e halo rai maran no hamosu krize bee tanba bee-matan barak maran. Iha tempu bailoron, komunidade susar tebes hetan bee ba konsome família nian no ba apoiu produsaun ai-han. Situasaun ne’e hanehan liután todan ba feto no labarik sira, ne’ebé tenke la’o dook tebes hodi buka bee.
“Atu hatán ba dezafiu sira-ne’e mak ami realiza Vikeke Perma Youth Camp 2026 estabelese nu’udár programa formasaun intensivu liuhusi akampamentu ekolójiku (eco-camp). Programa ne’e ho objetivu atu hatama matenek prátiku no fó kbiit ba foin-sa’e sira atu sai “autór prinsipál” (agents of change) iha transformasaun ekolójika, konservasaun rekursu naturál no jestaun risku dezastre iha sira-nia komunidade idaidak,” Honório da Silva ba TATOLI iha Postu Vikeke Vila, Kuarta ne’e.
Honório esplika liuhusi atividade pratika sira-ne’e, foin-sa’e sira mós sei hetan kapasitasaun hodi kria oportunidade servisu ba an rasik liuhusi empreendedorizmu ekolójiku. Ne’e sei prepara sira atu kria negdésiu verde ne’ebé sustentável no kontribui ba kreximentu ekonómiku no diversifikasaun ekonómika iha Timor-Leste.
“Tan ne’e, akampamentu ida-ne’e sei oferese formasaun kona-ba satan kadalak, posu infiltrasaun, kantadeiru no viveiru modo-oan, debu, produsaun ai-han ba balada, produsaun adubu orgániku no jestaun lixu. Atu hasa’e sira-nia koñesimentu, baihnira joven sira fila bá sira-nia suku mak hakarak implementa, ami sei kontinua fó asisténsia ba sira. Tanba ita-nia partisipante sira-ne’e balun maihusi grupu no suku,” nia subliña.
Honório esplika akampamentu ne’e hahú 01- 04 Setembru. “Ami hein katak ho atividade sira-ne’e bele ajuda ita-nia foin-sa’e sira iha munisípiu seluk, inklui munisípiu ne’ebé partisipa iha akampamentu ne’ebé ita foin inisia iha Vikeke,” nia tenik.
Entretantu, partisipa iha akampamentu ne’e kompostu husi joven totál hamutuk na’in-603, husi Vikeke na’in-350, Lautein, Dili no Ermera hamutuk na’in na’in-233 no internasionál na’in-20.
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade

