Top

Ramos-Horta: Monseñor Martinho sai “Ponte” liga povu TL iha rai-laran no rai-li’ur

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Imajen TATOLI/Egas Cristóvão

MANATUTU, 03 Setembru 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten Monseñor Martinho da Costa Lopes nia moris no luta sai hanesan “ponte” ne’ebé liga povu Timor-Leste iha rai laran no rai-li’ur.

“Ita iha Manatuto, Monseñor Martinho da Costa Lopes nia moris fatin, atu fó omenajen ba mane ida-ne’ebé pertense ba istória rai ida-ne’e nian, ba istória Igreja Katólika nian, ba istória Rezisténsia nian no ba istória ita-nia nasaun nian,” Xefe Estadu hato’o bainhira ofisialmente inaugura “Ponte Monseñor Martinho da Costa Lopes” iha Munisípiu Manatutu, kinta ne’e.

Ramos-Horta dehan momentu ne’e pesoál tebes ba nia, tanba nia iha oportunidade koñese pesoalmente Monseñor Martinho tanba sira serbisu hamutuk iha Estadu Unidu Amérika no Europa iha tempu rezisténsia.

Nia hanoin hikas kolaborasaun ho jornál “A Seara” ne’ebé Dioseze Díli imprime iha Monseñor nia diresaun. Iha tinan 1973, jornál ne’e iha korajen atu publika PR nia testu ne’ebé ramata ho fraze: “Maubere, ha’u-nia maun. Loro-matan aas ona, nia ahi-laloran sira ba ó mós. Hamriik, oras to’o ona.”

Tanba testu ne’e, PR hetan konvokatóriu husi Governadór Portugés Fernando Alves Aldeia.

“Nia hateten mai ha’u: ‘artigu ida-ne’e subversivu tebes liuliu iha deklarasaun: hamriik, to’o ona tempu’,” Horta relembra.

Xefe Estadu ne’e konta esperiénsia bainhira simu Monseñor Martinho iha nia estúdiu ki’ik iha Manhattan, Nova Iorke.

“Ha’u fó ha’u-nia kama rasik ba nia.  Ha’u lembra rona nia ko’alia ho Fiar. Nia lian la hamosu ódiu ka vingansa. Nia ko’alia kona-ba povu Timor nia sofrimentu ho tristeza. Maibé, bainhira nia ko’alia kona-ba Timor, nia matan hetan fali forsa,” nia dehan.

Nia subliña katak hafoin Monseñor Martinho husik kargu nu’udar Administradór Apostóliku Díli iha 1983, nia la hili silénsiu. Husi ezíliu iha Roma no Portugál, nia hahú etapa daruak ba nia misaun.

“Nia kontinua buka Governu sira, parlamentár sira, jornalista sira, organizasaun relijioza sira no organizasaun direitu umanu nian. No nia hateten beibeik ba mundu: ‘Timor-Leste terus hela’,” nia afirma.

Tanba ne’e, Ramos-Horta konsidera Monseñor Martinho nu’udar “lian husi ema sira-ne’ebé laiha lian.”

“Nia nia forsa la mai husi ezérsitu ida, Estadu ida ne’ebé maka’as, ka rekursu finanseiru. Ida-ne’e mai husi nia konxiénsia, nia fiar no konviksaun katak dignidade umana labele negosia,” nia dehan.

Prezidente Ramos-Horta esplika katak fó Monseñor Martinho ba ponte iha Manatutu iha signifikaadu kle’an.

“Ponte ida liga ninin rua ne’ebé uluk haketak malu. Durante okupasaun, Timor fizikamente fahe. Iha Timor ida iha foho, ida seluk iha aldeia, iha sidade no iha ezíliu. No iha Timor ida-ne’ebé buka atu halo nia-an rona iha mundu,” nia esplika.

Durante okupasaun, Monseñor Dom Martinho sai hanesan ponte ida: entre povu no Igreja, entre fiar no defeza ba dignidade umana no entre realidade Timor nian no komunidade internasionál.

Ida-ne’e mak ‘ponte’ ba sira-ne’ebé laiha lian atu ko’alia. Ida-ne’e hanesan ponte ida esperansa nian no ba konxiénsia mundu nian.

Serimónia ne’e akontese iha ambitu homenajen ba restu mortál Monseñor Martinho da Costa Lopes ne’ebé ohin husi Laleia to’o ona iha Manatutu.

Jornalista : Hortêncio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!