ONU aprova rezolusaun hodi korrije mundu nia reprezentasaun iha mapa sira
DILI, 05 Setembru 2026 (TATOLI) – Iha loron-sesta ne’e, Asembleia Jerál Nasaun Unida nian aprova ona rezolusaun ida ho votu a-favór 164 ne’ebé hakarak ajusta oinsá reprezenta mundu iha mapa sira. Estadu Unida Amérika mak nasaun úniku ne’ebé vota kontra rezolusaun ne’e.
Modelu ne’ebé uza barak hahú iha sékulu XVI; ida-ne’e kontein distorsaun ne’ebé halo boot rai-maran sira dook liu hosi Ekuadór no hamenus rejiaun sira hanesan Áfrika, Amérika Latina, no Ázia Súl; proposta, ne’ebé hetan votu a favor hamutuk 164, bazeia ba dadus sientífiku no reparasaun istóriku.
Proposta, ho títulu “Hadi’a Mapa”, buka atu altera reprezentasaun kartográfika globál hodi hatudu rejiaun balu iha mundu ho justu liu.
Distorsaun ba rai-maran sira
Testu ne’e hateten katak projesaun Mercator, ne’ebé dezeña iha sékulu XVI ba objetivu navegasaun nian, kontinua uza barak iha materiál edukasionál, mídia, dijitál no ofisiál sira.
Maibé, modelu ida-ne’e kontein distorsaun ida ne’ebé halo rai-maran sira iha norte no súl Ekuadór nian mosu sai boot liu, enkuantu halo Áfrika, Amérika Látina, no Ázia Súl mosu ki’ik liu proporsionalmente.
Testu, ne’ebé aprova hosi Asembleia Jerál, argumenta katak ida-ne’e “perpetua vizaun ida ne’ebé la ekilibradu kona-ba mundu.”
Modelu “Rai hanesan”
Kona-ba ida-ne’e, testu hateten katak hadi’a distorsaun kartográfika sira hosi eskala kontinentál konstitui aktu ida “justisa kognitiva no reparasaun memoriál nian”, hodi haburas kompreensaun mútua entre povu sira.
Uniaun Afrikanu adota ona modelu “Rai Iguál”, projesaun mapa ida ne’ebé reprezenta ho loloos liu dimensaun sira hosi kontinente hotu-hotu, liuliu Áfrika.
Aprovasaun rezolusaun nian enkoraja adosaun “Rai Iguál” hosi governu, organizasaun internasionál no entidade sira seluk, hodi promove reprezentasaun ida ne’ebé loos liu hosi área superfísie loloos kontinente sira nian.
Ko’alia antes votasaun, Ministru Negósiu Estranjeiru Togo nian – nasaun ne’ebé lidera inisiativa – deklara katak aprovasaun haruka mensajen importante ida: katak Asembleia Jerál fiar iha “lia-loos sientífiku.”
Robert Dussey hatutan tan katak desizaun ne’ebé halo iha loron-sesta ne’e reforsa mós reprezentasaun ekuitativa no dignidade povu sira nian. Ba nia, ida-ne’e la’ós de’it kestaun ida atu hadi’a mapa ida, maibé atu hadi’a persesaun.
Mapa sira forma imajinasaun koletiva
Rezolusaun, ne’ebé hetan apoiu hosi Uniaun Afrikana, rekoñese mapa sira hanesan instrumentu edukasionál, sientífiku no kulturál fundamentál ne’ebé “forma persesaun mundu nian no imajinasaun koletiva povu sira-nian.”
Tuir testu, distorsaun sira iha impaktu kognitivu, edukasionál, kulturál, jeopolítiku no sosioekonómiku no konstitui “prejuizu istóriku sira, ne’ebé nia koresaun sei haburas rekoñesimentu, justisa no dezenvolvimentu.”
Aleinde ne’e, Paktu ba Futuru, ne’ebé adota hosi Estadu-membru sira ONU nian iha 2024, subliña nesesidade atu halakon vestijiu sira hosi dezigualdade istóriku no estruturál sira no atu halakon forma hotu-hotu hosi diskriminasaun.
TATOLI
