HNGV klarifika iha departamentu maternidade kama menus

DILI, 08 Setembru 2026 (TATOLI)—Diretór Servisu Asisténsia Klíniku, Eligo Agostinho Araújo da Silva, klarifika katak depaartementu maternidade iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) ne’e kama menus tanba inan isin-rua sira ne’ebé mai partu ne’e barak loos.

Nia hateten kestaun ne’e hodi hatán ba informasaun balun ne’ebé mak viral iha média sosiál katak kama ba inan isin-rua sira-ne’ebé mak atu pratu la sufisiente tanba loro-loron ne’e inan isin-rua partu iha HNGV ne’e barak.

“Ita iha ne’e ita-nia kama ba iha maternidade 56 de’it, entaun ita iha pasiente ida-ne’ebé mak mai kona-ba maternidade nian ne’e, kuaze loro-loron ne’e ita hetan atendimentu partu sira-ne’e númeru minimu mak 20. Depois ita sei la konta sira-ne’ebé mak halo operasaun eletiva sira ba moras maternidade nian, entaun iha ne’e ita infrenta hela situasaun ida-ne’e. Entaun kama la to’o ba sira,” Eligio Agostinho Araújo da Silva hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, HNGV, Bidau, ohin.

Nia dehan, inan sira mai partu ne’e dala ruma kama la sufisiente ba sira, entaun Hospitál Nasionál Guido Valadares akomoda de’it bebé.

“Inan sira-ne’ebé mak ho kondisaun estabil ami bele haruka nia ba iha kondisaun kama ne’ebé iha ba, maibé ita enfrenta hela ida-ne’e loron-loron. Overload la’ós de’it iha maternidade maibé mós ba iha departamentu seluk. Eemplu, hanesan médisina interna, tanba ita hotu hatene katak ita-nia populasaun ne’e kada loron aumenta,” nia hateten.

Ho nune’e mak Eligio ne’e afirma katak kontrusaun ba edifisu ba preparasaun ba departamentu  maternidade daudaun ne’e konstrusaun lao hela.

“Tanba ne’e mak planu husi Ministériu Saúde no nunu governu ida-ne’e hodi aselera lalais edifisu ida agora dadaun ho andar haat ne’ebé mak atinji ona 35%, tinan oin bele remata, atu nune’e bele minimiza ita nia problema ne’ebé mak agora dadauk iha liu-liu kona ba overlond, no liuliu ba maternidade nian,” nia subliña.

Nia haktuir, alternativa seluk mak ne’ebé mak Hospitál Nasionál Guido Valadares sempre koordena ho Servisu Saúde Munisípiu Dili mak  banhira inan sira-ne’ebé mak partu normál  sira bele atende iha sentru saúde sira-ne’ebé mak besik.

” Sentru saúde sira-ne’ebé mak besik iha Dili laran, halo koordenasaun ho xefe sentru sira, dala ruma partu normál ne’e, sira bele atende de’it iha sentru saúde. Karik ida-ne’ebé mak hetan partu komplikadu no presiza atendimentu ne’ebé mai husi doutór espesialista nian, entaun sira refere mai. Maibé, ita sempre hasoru nafatin, ita nafatin buka solusaun hamutuk. Ita nafatin enfrenta tanba ita hatene katak ema isin-rua loron-loron no ema tenke partu mós loron-loron,” nia haktuir.

Tanba ne’e, ema hotu-hotu hatene katak Hospitál Nasionál Guido Valadares enfrenta situasaun ida-ne’e. Hospoitál Nasionál Guido buka hela solusaun dala ruma hetan overlond hanesan ne’e ita akomuda pasiente tama kritériu alta ona bele espesilista sira para bele foti desizaun fó alta lalais atu nune’e bele fó fali espasu no fatin mamuk ba sira ne’ebé mak foin mai.

“Ba sira-ne’ebé mak problema ho operasaun cesariana, entaun presiza demora loron rua no loron tolu entaun nia kondisaun estabil mak foin doutór sira fó alta ba pasiente ne’e,” nia relata.

Nia afirma, totál kama ne’ebé agora daudaun iha Hospitál Nasionál Guido Valadares ne’e hamutuk 465.

“Situasaun atuál ita mós buka alternativa aumenta tan kama sira iha koridór sira-ne’e, hamutuk ne’e 500 itál. Tanba pasiente ne’ebé kada loron-loron ne’e tama iha emerjénsia de’it ita atende minimu 180 maibé loron ruma to’o kedas 250. Entaun, ita fó baixa pasiente sira-ne’e hotu, ita enfrenta overload. Pasiente tama dala ruma to’o 500, kama hirak ne’e seidauk sufisiente tanba liga mós ba ita-nia espasu iha sala sira-ne’e,” nia afirma.

Hospitál Nasionál Guido Valadares hakarak aumenta tan kama balun maibé espasu iha Hospitál Nasionál Guido Valadares mak espasu mak la to’o ona entaun difisil loos.

” Ita buka fali espasu seluk ne’ebé mak mamuk dala ruma ami mós uza fila-fali ita-nia meeting room sai di’ak fali. Alternativa seluk hodi prepara fali kama iha-ne’ebá bele akumula pasiente sira-ne’e iha ne’ebá. Ne’e situasaun reál ne’ebé mak ita enfrenta, entaun ita hotu hakarak mak edifisu andar lima ne’e besik ona atu halo inaugurasaun no andar haat ne’e ramata, entaun ita bele redús ona problema ida overload ne’e,” nia esplika

Pasiente toba iha li’ur

Iha fatin hanesan, Pasiente Felecidade da Cruz informa, nia mai baixa iha ospitál loron lima ona, tanba nia foin partu horisehik maibé fatin sira mak laiha.

“Durante loron lima ona ha’u rasik hasoru problema. Ida-ne’e la’ós ha’u mesak maibé ema barak hasoru problema hanesan fatin atu toba ne’e mak laiha dunia, hanesan balun toba de’it iha li’ur. Ha’u foin partuhorisehik, maibé fatin kama ba inan sira laiha, entaun toba de’it iha li’ur, nahe de’it kaixa hodi toba, depois hodi haree oan,” Felecidade da Cruz hateten.

Nia dehan, labarik toba iha laran inan toba iha li’ur, kama ba inan sira partu ne’e atu toba mak laiha dunia. Nu’udar inan ne’ebe foin partu, sente triste tebes bainhira rai malirin.

“Se situasaun hanesan ne’e afeta fali moras balun hanesan raan mutin sa’e, tanba foin partu loron ida toba kedas iha rai. Tanba ne’e, ha’u rekomenda ba na’i ulun sira liuliu ba Governu, atu tau matan ba fatin iha maternidade ne’ebé inan sira atu partu ne’e. Bainhira inan sira partu fatin kama ne’e tenke iha, atu nune’e bainhira partu karik sira bele toba hodi kuidadu bebé ho di’ak,” nia dehan.

Ho nune’e, nia hateten, bebé ho nia inan kondisaun bele di’ak nafatin no bainhira bebé ho inan kondisaun ladi’ak ne’e sei afeta saúde. Agora, oan toba iha kama, inan toba iha rai ne’e fó perigu tebes ba inan nia saúde bainhira atu fó susu ba bebé.

“Atendimentu husi parteira sira-nian ba pasiente sira iha laran ne’e di’ak, maibé difikuldade uitoan mak fatin toba mak laiha. Tanba kama ne’ebé sira prepara ne’e, inan isin-rua be partu ne’e toba nakonu hotu. Agora sei iha hela no triste hela tanba seidauk alta, depois sei toba tan iha rai, agora sei nafatin toba iha rai. Ida-ne’e mak sai preokupasaun boot ida ba pasiente sira,” nia esplika.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór        : Cancio Ximenes