Ministra Dulce de Jesus relata funisionáriu ne’ebé falsifika diploma estudante

DILI, 08 Setembru 2026 (TATOLI)—Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, relata funsionáriu ka ema ne’ebé falsifika diploma ka dokumentu estudante nian, iha Salaun Instituto de Formação de Docente e Profissionais da Educação (INFORDEPE).

‘Horisehik ha’u ho enkontru ida ho inspesaun jerál no superitendente hotu-hotu hodi ko’alia kona-ba falsifikasaun diploma. Entaun, liuhusi avaliasaun ne’ebé Ministériu Edukasaun halo deskobre katak ema halo falsifikasaun diploma ka dokumentu ne’e iha rai-li’ur. Iha ida mak nia sertifikadu sai hosi Ministériu Edukasaun. Kuandu prosesu mak funsionáriu Ministériu Edukasaun nian mak fasilita, ita sei aplika tuir regra Komisaun Funsaun Públika,” Ministra Edukasaun dehan ba jornalista sira, Tersa ne’e.

Nia informa katak ida-ne’e Ministériu Edukasaun rezolve to’o finál, se lae ema ruma kontinua halo falsifika dokumentu. Tanba labarik timoroan inklui labarik estranjeiru mak eskola iha eskola públika, Ministériu Edukasaun normalmente iha númeru EMIS.

Entaun, saida maka akontese iha dokumentu ne’ebé falsifika, númeru EMIS la’ós Ministériu Edukasaun nian, entaun Ministériu Edukasaun tenke prosesu nune’e labele akontese iha futuru.

“Ami hein hela inspesaun jerál halo prosesu hotu mak ha’u sei enkamiña ba parte kompetente hodi prosesa bá-oin,” Dulce de Jesus informa.

Iha Lei n.º 8/2004, 16 Juñu, Estatutu Funsaun Públika, iha dispozisaun importante sira kona-ba dokumentu no demisaun, ne’ebé iha númeru haat (4) ko’alia kona-ba falsifikasaun bele sai kazu kriminál.

Kódigu Penál, Artigu 303.º, trata falsifikasaun dokumentu, inklui halo dokumentu falsu, altera dokumentu, ka uza dokumentu falsifikadu ho intensaun atu hetan benefísiu ilejítimu ka halo prejuízu, pena bázika bele to’o prizaun tinan tolu (3) ka multa.

Artigu 304.º prevee pena agravada ba dokumentu auténtiku no, iha situasaun espesífika, bainhira funsionáriu halo iha ezersísiu nia funsaun, pena bele to’o tinan 2–8 prizaun. Funsionáriu iha Comissão da Função Pública (CFP) falsifika diploma ka dokumentu estudante, bele iha duas vias:

Administrativu/disiplinár: prosesu disiplina tuir Estatutu Funsaun Públika, no se infrasaun grave bele to’o demisaun tuir Artigu 88.º.

Kriminál: se elementu krime falsifikasaun dokumentu kompletu, kazu bele refere ba autoridade judisiál tuir Kódigu Penál.

CFP mós iha ezemplu desizaun reál kona-ba funsionáriu Ministériu Edukasaun ne’ebé, hafoin prosesu disiplina, hetan pena demisaun.

Antes ne’e, iha indikasaun estudante 31 maihusi eskola ualu (8) hanesan Eskola Hati Kudus Yesus Bekora ne’e diploma tempu Indonézia nian, diploma falsu hamutuk tolu (3), Ensinu Sekundáriu Jerál (ESJ) 28 Novembru ne’ebé daudaun ne’e konverte ona ba Ensinu Sekundáriu Tékniku Vokasionál, diploma hamutuk haat (4), ESJ 12 Novembru, diploma falsu hamutuk rua (2), ESJ 4 Setembru Balide Dili, diploma falsu hamutuk 12, ESJ Cristal, diploma falsu hamutuk haat (4), ESJ Katólika Paulo VI, diploma falsu hamutuk tolu (3), ESJ 1912 Same, diploma falsu hamutuk rua (2) no ESJ Likisá, diploma falsu hamutuk ida.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade