Top

UNFPA entrega ekipamentu médiku ba INFPM

Armajen ai-moruk INFPM. Imajen Tatoli/António Gonçalves.

DILI, 10 Setembru 2026 (TATOLI)— Fundu Nasaun Unida ba Populasaun entrega produtu kontraseptivu no ekipamentu médiku esensiál ba Institutu Nasionál Farmásia Produtu no Médiku hodi bele distribui ba fasilidade saúde atu bele atende inan isin-rua no labarik sira iha Timor-Leste.

Diretór Rejionál Sudeste Aziátik UNFPA, Aleksandar Sasha Bodiroza, hateten UNFPA sente kontente tebes, tanba bele hamutuk iha Timor-Leste no hakarak hato’o apresiasaun  ba Governu Timor-Leste liuliu Ministériu Saúde, ba lideransa no kompromisu kontínua iha alkansa saúde no direitu seksuál no reprodutivu.

“Ohin, ita halibur hamutuk atu halo intrega produtu kontraseptivu no medikamentus esensiál sira, liuliu kontraseptivu hanesan injetável medroxyprogesterone acetate, Implanon NXT no misoprostol, ne’ebé sai parte importante husi apoiu programa UNFPA atu hadi’a disponibilidade produtu saúde reprodutiva essensiál iha nasaun ida-ne’e,” Aleksandar Sasha Bodiroza dehan iha nia diskursu iha Salau INFPM, ohin.

Nia mós  hateten katak, produtu sira-ne’e la’ós de’it produtu médiku sira maibé reprezenta opsaun, dignidade no ba feto no labarik-feto barak, oportunidade atu iha futuru ne’ebé saudável no seguru liután.

“Bainhira feto ida bele deside sé no bainhira nia hakarak isin-rua, nia iha kontrolu boot liután ba nia saúde, nia família no nia futuru. Nune’e mos, bainhira inan ida partu no iha asesu ba ai-moruk esensiál iha tempu ne’ebé loos, ita bele salva nia moris,” nia afirma.

Nia esplika, UNFPA kontínua komprometidu atu asegura katak feto no labarik-feto sira iha asesu ba produtu saúde seksuál no reprodutiva ne’ebé ho kualidade no garantia kualidade.

UNFPA rekoñese katak produtu médiku ida sei efetivu duni bainhira produtu ne’e disponivél fízikamente iha fatin loos no iha tempu loos bainhira feto ida presiza. Timor-Leste halo ona progresu importante iha hametin nia sistema saúde no habelar asesu ba servisu saúde seksuál no reprodutiva, no UNFPA orgullu atu hamutuk ho Governu hanesan parseiru iha dalan ida-ne’e.

Maske finansiamentu esternu no apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira iha papél indispensável iha suporta asesu ba produtu saúde reprodutiva iha nasaun barak, inklui Timor-Leste, situasaun finansiamentu esternu iha agora hatudu nesesidade atu hametin liután propriedade nasionál no finansiamentu sustentável.

“Abordajen ida-ne’ebé promete mak mekanizmu UNFPA Match Fund, ne’ebé investimentu aumentu husi Governu hamutuk ho rekursu komplementár husi UNFPA, hodi hametin finansiamentu doméstiku no habelar asesu ba produtu saúde reprodutiva,” nia Subliña.

To’o ohin, Governu Timor-Leste investe ona aproximadamente millaun $1.6 liuhusi mekanizmu Third-Party Procurement (TPP) atu sosa produtu saúde reprodutiva. UNFPA, iha tinan sira ikus ne’e, ajuda aumenta investimentu ida-ne’e liuhusi apoiu orsamentu aproximadamente millaun $2.3 iha rekursu komplementár husi Match Fund.

Modelu finansiamentu inovativu ida-ne’e kria ponte prátiku entre apoiu esternu iha ohin loron no finansiamentu doméstiku ne’ebé forte liután iha futuru. Investimentu iha saúde reprodutiva la’ós despeza de’it. Ida-ne’e mak investimentu iha kapital umanu, iha família sira no iha futuru nasaun nian.

Tanba ne’e, ohin mak momentu ida atu selebra progresu no haforsa fali kompromisu atu kontinua investe iha saúde seksuál no reprodutiva, atu hametin sistema nasionál no korente abastesimentu, atu mobiliza finansiamentu sustentável no liuliu atu asegura katak laiha feto ka labarik-feto ida mak husik hela iha kotuk.

UNFPA kontínua komprometidu totalmente atu servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste, pesoál saúde sira, komunidade sira no parseiru dezenvolvimentu sira atu halo vizaun ida-ne’e sai realidade.

Diretóra Ezekutivu INFPM, Paula Mendonça, hateten serimonia entrega Produtu kontraseptivu no medikamentus esensiál ba saúde materna ohin loron ne’e mak okaziaun importante ida ba INFPM.

Produtu sira-ne’e, inklui kontraseptivu injeksi, implant no produtu reprodutivu essensiál sira seluk, sei kontribui diretamente ba asegura disponibilidade no kontinuidade servisu essensiál ba feto, adolexente no família sira iha Timor-Leste tomak.

” Ida-ne’e hanesan ami-nia responsabilidade atu asegura katak produtu sira-ne’e simu ho di’ak, armazena ho seguru, jere ho apropriadu no distribui ho tempu, atu bele to’o ba fasilidade saúde sira no, ikusmai, ba feto no família sira ne’ebé presiza,” Diretóra Ezekutivu INFPM, Paula Mendonca dehan.

Nia dehan, INFPM iha papél importante iha korrente abastesimentu nasionál ba medikamentu no produtu saúde.

Nia afirma, ho ida-ne’e INFPM valoriza tebes apoiu tékniku no kolaborasaun ne’ebé UNFPA fó durante tinan sira liubá. Parseria ida-ne’e ajuda hametin la’ós de’it disponibilidade produtu saúde reprodutivu, maibé mós sistema no kapasidade ne’ebé presiza atu jere produtu sira-ne’e ho efetivu.

INFPM mós rekoñese ós importánsia atu hametin finansiamentu doméstiku. Governu hatudu ona ninia kompromisu liuhusi investimentu besik millaun $1.6 liuhusi mekanizmu Third-Party Procurement (TPP) ba produtu saúde reprodutiva. Iha tempu hanesan, UNFPA komplementa investimentu ida-ne’e ho millaun $2.3 liuhusi mekanizmu Match Fund.

Ida-ne’e mak ezemplu importante ida kona-ba oinsá Governu no parseiru dezenvolvimentu bele servisu hamutuk atu responde ba nesesidade atuál, no iha tempu hanesan hari’i dalan ba ownership nasionál ne’ebé boot liután.

INFPM hein atu  kontinua parseria ida-ne’e ho UNFPA no Ministériu Saúde, hodi hametin korrente abastesimentu nasionál no prepara ba futuru ne’ebé sustentável liután.

“Ami mós simu ho di’ak kolaborasaun kontinua iha área sira hanesan planu fornesimentu (supply planning), previsaun no kuantifikasaun, jestaun korente abastesimentu, utilizasaun dadus, dezenvolvimentu kapasidade no mekanizmu finansiamentu inovativu,” nia dehan.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!