Top

Tribunál Victoria haruka Lighthouse selu millaun $1-resin ba TL

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta no Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão dada-lia iha sala Prezidénsia Repúblika hafoin reuniaun semanál, iha Palásiu Prezidensiál, Bairru Pité, Kinta (12/06/2025). Imajen/Gabinete PR

DILI, 11 Setembru 2026 (TATOLI)–Tribunál Supremu Victoria iha Australia iha loron-sesta ne’e fó sai desizaun ida ne’ebé afavor ba Governu Timor-Leste hodi demite prosesu ida husi Lighthouse Corporation ne’ebé hahú iha tinan 2018.

Desizaun ne’e katak Lighthouse tenke selu ba Timor-Leste montante millaun $1-resin relasiona ho kustu arbitrajen.

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, informa rezultadu ne’e ba Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato Dili, sesta ne’e.

“Ha’u mós ko’alia ho Prezidente Repúblika kona-ba Lighthouse ne’ebé Tribunál Supremu Victoria fó razaun mai ita. Ita sente kontente tebes. Kompañia bosok-ten ida, nia lakon tia ona. Instituisaun jurídiku ne’ebé haree Timor-Leste nia kazu mak haruka Lighthouse selu Timor-Leste millaun $1 resin,” Xanana hateten.

Kazu Relasiona ho Kombustível no Jeradór iha 2010-2011

Disputa ne’e relasiona ho akontesimentu sira iha tinan 2010 no 2011 kona-ba alegasaun ezisténsia kontratu ba fornesimentu kombustível no jeradór sira iha Timor-Leste.

Governu Timor-Leste sempre mantein katak la halo kontratu vinkulativu ruma. Lighthouse reklama prejuizu hasoru Governu to’o millaun AU$500 to’o AU$600.

Maibé Governu nia pozisaun katak Lighthouse nia reklamasaun sira laiha fundamentu no valor zero. Governu hateten katak Lighthouse tenta atu halo fraude boot hasoru Timor-Leste maibé ikus-mai la konsege.

Razaun Demisaun Tanba Falta Paga Garantia

Tribunál demite prosesu ne’e tanba Lighthouse nia fallansu atu selu millaun $1.3 iha garantia ba kustu sira tuir Tribunál nia orden anteriór. Osan seguransa ne’e hetan orden atu selu to’o loron 21 Agostu 2026 no Lighthouse la konsege halo.

Tribunál mós rekuza Lighthouse nia pedidu ba estensaun tempu atu halo pagamentu to’o loron 18 Setembru 2026.

Hodi fó sai desizaun, Honorável Justice Delany hateten evidénsia katak fundu sira ‘espera’ atu disponivel husi fonte deskoñesidu ida iha rai-li’ur to’o loron 18 Setembru 2026 la satisfatóriu,

Lighthouse prosesa ona nia reklamasaun ho forma intermitente no hahú durante liu dékada ida. Ida-ne’e la’ós primeiru okaziaun ne’ebé Lighthouse la kumpre orden sira no fallansu atu kumpre maa istória ne’ebé repet.”

“Orden sira husi Tribunál la’ós matadalan,” nia subliña.

Governu Kontente ho Desizaun

Governu Timor-Leste ho konsistente mantein katak reklamasaun ne’ebé Lighthouse hato’o, ne’ebé lori uluk ba Sentru Internasionál Rezolusaun Disputa Investimentu ICSID iha tinan 12 liubá, nunka laiha méritu.

Iha fulan-Dezembru 2017, Tribunál arbitrajen ICSID mós determina katak ICSID laiha kompeténsia atu rona kazu ne’e no fó instrusaun ba Lighthouse atu selu Governu millaun US$1.3 ba ninia kustu sira.

Ho desizaun foun ne’e, prosesu julgamentu semana lima ne’ebé mak atu hahú iha loron 19 fulan-Outubru 2026 kansela ona.

Governu Timor-Leste hato’o ninia agradesimentu ba ekipa jurídika ba sira-nia servisu ne’ebé la kolen durante arbitrajen ICSID no prosesu Tribunál.

Governu mós alerta katak hanesan nasaun foun barak, Timor-Leste dalabarak sai alvu ba ema no negósiu sira ne’ebé buka atu aproveita ita no ita-nia sistema sira. Nune’e Governu vijilante nafatin hasoru ameasa hirak ne’e.

Jornalista : Hortêncio Sanchez

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!