Xefe Governu relata rezultadu negosiasaun Fronteira Máritima ho Indonézia ba Ramos-Horta

DILI, 11 Setembru 2026 (TATOLI)–Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, sesta ne’e, hasoru malu ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hodi relata kona-ba rezultadu negosiasaun Fronteira Náritima entre Timor-Leste no Indonézia.
“Ha’u mai fó hatene ba Prezidente Repúblika kona-ba foin lalais ha’u ba halo negosiasaun fronteira máritima ho Indonézia. Foin lalais ko’alia ona katak buat ne’e la’ós fasil, maibé ita la’o nafatin,” PM Xanana dehan ba jornalista sira hafoin ramata enkontru ho Xefe Estadu iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite.
Nia dehan, negosiasaun ne’e hala’o ho baze legál ne’ebé iha no bazeia ba pontu ne’ebé Olanda no Portugál tau hela.
“Iha Dezembru 2026, negosiasaun ronda da-limak sei hala’o iha Singapura, ne’ebé ita sei ba hodi haree. Buat hotu bazeia ba Oanda ho Portugál tau,” nia dehan.
Timor-Leste no Indonézia, iha loron 01 Setembru 2026, iha Jakarta, hahú halo negosiasaun formál ba fronteira marítima ronda da-haat kona-ba delimitasaun fronteira marítima entre país rua ne’e, ne’ebé hala’o to’o loron 03 Setembru. Iha ámbitu prosesu bilaterál ne’ebé ho objetivu atu halo definisaun permanente ba ida-idak nia fronteira marítima.
Delegasaun husi Timor-Leste ne’e lidera husi Xefe Gabinete Primeiru-Ministru no Diretora Ezekutiva Gabinete Fronteira Terrestre no Marítima nian, Elizabeth Exposto, enkuantu delegasaun Indonézia ne’e lidera husi Embaixadór Ricky Suhendar. Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão iha Jakarta hodi akompaña prosesu negosiasaun ne’e.
Negosiasaun ne’e konta ho prezensa husi altu funsionáriu no ekipa téknika sira husi país rua ne’e no foka liu ba delimitasaun fronteira marítima, ho objetivu atu hetan akordu ida tuir Direitu Internasionál no Konvensaun Nasaun Unidas kona-ba Direitu Tasi (UNCLOS, sigla inglés).
Iha ámbitu ajenda iha Jakarta ne’e, Vise-Ministru Negósiu Estranjeiru Indonézia, Arif Havas Oegroseno, oferese almosu boasvindas ida ba Primeiru-Ministru no delegasaun Timor-Leste nian ne’ebé partisipa iha negosiasaun ne’e.
Iha ronda ne’e fó kontinuidade ba prosesu formál ne’ebé hahú ona iha Dili, husi 19 to’o 20 Agostu 2025. Ronda daruak hala’o iha Jogjakarta, husi 08 to’o 10 Dezembru 2025, no ronda datoluk mak hala’o iha Singapura ne’ebé hala’o husi 27 to’o 29 Abríl 2026.
Delimitasaun fronteira marítima ho Indonézia halo parte iha prosesu definisaun permanente ba fronteira Timor-Leste, hafoin konkluzaun, iha tinan 2018, Tratadu entre Timor-Leste no Austrália ne’ebé estabelese ida-idak nia fronteiras marítima iha Tasi Timor.
Ronda negosiasaun dahaat ne’e kontinua to’o 03 Setembru, iha Jakarta, hanesan parte husi diálogu bilaterál entre Timor-Leste no Indonézia ba delimitasaun fronteira marítima entre país rua ne’e.
Apresiasaun ba Serimónia Restu Mortál Bispu na’in-haat
Iha enkontru ne’e, Primeiru-Ministru no Prezidente Repúblika mós ko’alia kona-ba restu mortál preladu bispu na’in-haat ne’ebé konsege haloot ona.
Xanana hateten, iha reuniaun Konsellu Ministru tuirmai, Governu sei fó apresiasaun ba Ministériu Administrasaun Estatál, MAE, tanba organiza serimónia ne’e ho di’ak.
“Iha Konsellu Ministru ami sei ko’alia hodi fó apresiasaun boot ba Ministru Administrasaun Estatál tanba organiza ho di’ak tebes. Ita mós agradese ba povu Timor-Leste, liuliu joven sira durante loron hira nia laran, buat hotu la’o di’ak no laiha problema ruma,” nia dehan.
Restu mortál preladu bispu na’in-haat ne’e mak Bispu Dom Jaime Garcia Goulart, Dom José Joaquim Ribeiro, Dom José da Costa Nunes no Dom Manuel Vieira Pinto.
Jornalista : Hortêncio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

