Top

Governu lansa projetu reabilitasaun estrada Humboe-Ermera Villa antiga

Governu Konstitusionál da-sia (IX) liuhusi Ministériu Obra Públika lansa projetu reabilitasaun Estrada husi Humboe ba Ermera Vila antiga, sábadu (12 Setembru 2026). Imajaen TATOLI/Felicidade Ximenes.

ERMERA, 12 setembru 2026 (TATOLI)—Governu Konstitusionál da-sia (IX), sábadu ne’e, liuhusi Ministériu Obra Públika lansa projetu reabilitasaun Estrada husi Humboe ba Ermera Vila antiga.

Primieru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, hateten lansamentu fatuk dahuluk ba estrada Humboe ba Ermera Villa Antiga, tanba infraestrutura báziku ne’e importante tebe-tebes ba povu.

“Ita temi infraestrutura bázika ne’e inklui setór hotu-hotu mak setór saúde, setór edukasaun no setór ekonomia mak oinsá atu ajuda estudante sira ba Eskola, ajuda komunidade atu asesu ba saúde no komunidade mós bele lori sira sasán ba faan iha merkadu sira. Tanba ida-ne’e, ohin  lansau ona projetu ida-nee, maibé ami sei ezije nain ba Empreza Sali-Mago, São Gomes atu halo obra ne’e ho kualidade. Emperza ne’e Ermera-oan nian, favór boot ida veteranu sira, xefe sira, família sira, amigu sira la’ós hakbesik ba na’in empreza tenke halo konstrusaun ne’e halo neineik atu bele iha kualidade, nune’e uza kle’ur,” Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmao, hateten iha serimónia lansamentu fatuk dahuluk ba projetu reabilitasuan estrada Humboe, Ermera Villa antiga, iha Munisipiu Ermera.

Xefe Governu husu ba empreza atu kumpre didi’ak regra no atu halo didi’ak, tanba ohin halo lansamentu ne’e taka iha kuadru avizu ne’e montante osan ba reabilitasaun estrada husi Humboe ba Ermera Villa Antiga ne’e hamutuk $3. 348.752,37, no osan ida-ne’e kálkulu hotu ona no ba ba futuru sei hadi’a di’ak liután.

Nune’e mós, Ministru Obra Publika, Samuel Marçal, husu komunidade Ermera atu kontribui ba projetu reabilitasaun estrada Humboe  Ermera Villa antiga iha Munisipiu Ermera.

“Ohin, ita halo lansamentu no asina kontratu ho Empreza Sali-Mago iha povu nia oin, hodi ita hotu responsabiliza ba obra ida-ne’e. La’ós iha nasionál de’it mak tau matan, maibé hotu-hotu iha direitu hodi tau matan ba obra ne’e. Karik obra ne’e haree la dun di’ak, bele fó hatene hodi ita hotu kurije hodi hadi’a,” Ministru Obra Publika, Samuel Marçal, hateten banhira hamutuk ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmao halo lansamentu fatuk dahuluk ba projetu reabilitasaun estrada Humboe ba Ermera Villa antiga.

Tanba ne’e, nia dehan, ema hotu nia hakarak mak obra ne’e iha kualidade atu bele dura iha durasaun ne’ebé mak naruk, tanba ne’e ema hotu-hotu presiza envolve hodi fó responsabilidade, nune’e to’o final bele hetan kualidade di’ak.

Governu Konstitusionál da-sia (IX) liuhusi Ministériu Obra Públika lansa projetu reabilitasaun Estrada husi Humboe ba Ermera Vila antiga, sábadu (12 Setembru 2026). Imajaen TATOLI/Felicidade Ximenes.

Nia hateten, empreza ne’ebé kaer projetu reabilitasaun estrada ne’e husi Ermera-oan no fiar katak nia sei iha responsabilidade ne’ebé mak másimu tebes hodi finaliza kontrusaun ida-ne’e.

“Ho esforsu tomak ne’ebé mak PM sempre orienta ba ami hodi servisu, maibé la’ós tinan haat nia laran ita atu halo buat hotu. Estrada barak mak seidauk maibé husu ba povu hotu nia pasiénsia hodi hein. Tanba ita ezekuta tuir ita-nia kapasidade, setór privadu no Governu nia orsamentu no husu ba povu ne’ebé mak seidauk hetan oportunidade ida-ne’e. Tinan oin, ita sei esforsu nafatin, espera katak estrada to’o iha povu sira-nia leet,” nia hateten.

Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Munisipiu Ermera, José Martinho dos Santos Soares, dehan nu’udar Autoridade Munisipál no lori povu Ermera tomak nia naran hato’o agradesimentu ba Governu da-sia ne’ebé mai halo ona lansamentu fatuk dahuluk ba estrada Humboe to Ermera vila antiga.

“Ohin, ita la tau de’it fatuk dahuluk. Ita hahú responsabilidade boot ida transforma kompromisu públiku sai infraestrutura ne’ebé seguru, duradoura no útil ba povu. Estrada Humboe-Ermera Vila Antiga tenke sai dalan neʼebé liga ema ho servisu, produsaun ho merkadu, labarik ho eskola, moras ho unidade saúde no komunidade ho oportunidade dezenvolvimentu,” José Martinho dos Santos So haktuir.

Prezensa lideransa nasionál iha serimónia ida-ne’e hatudu katak distánsia entre Governu no povu tenke hamenus liuhusi asaun konkreta. Povu Ermera haree projetu ida-ne’e hanesan resposta ba nesesidade reál ne’ebé afeta sira-nia mobilidade, ekonomia, edukasaun, saúde no seguransa loro-loron.

“Ami komprende katak Estadu iha prioridade barak no rekursu limitadu. Tanba ne’e, investimentu ida- ne’e tenke hetan rezultadu ne’ebé di’ak, tanba osan públiku mak povu nia patrimóniu no tenke fila-fali ba povu iha forma servisu ne’ebé iha kualidade. Estrada ida-ne’e la’ós interese Humboe ka Ermera Vila Antiga nian de’it. Nia iha valor ba Munisípiu Ermera no ba interese nasionál, tanba Ermera mak área importante ba produsaun agríkola liuliu kafé, ortikultura no produtu lokál sira ne’ebé kontribui ba ekonomia família no ekonomia Nasaun,” nia dehan.

Bainhira estrada di’ak, tempu viajen hamenus kustu transporte tun, produtu bele to’o merkadu lalais, ambulánsia bele movimenta ho seguru, estudante bele asesu eskola no atividade ekonómika bele buras.

Infraestrutura neʼebé di’ak la’ós de’it muda paisajen; nia muda ema-nia oportunidade moris. Projetu ida-ne’e tenke ajuda hasa’e konektividade entre suku, postu administrativu, sentru munisipál no merkadu nasionál. Nune’e, obra ida iha Ermera bele fó benefisiu ba Timor-Leste tomak.

Nia husu ba empreza implementadora, konsúltor supervizaun no ekipa téknika, lori povu Ermera ha’u hato’o konfiansa, maibé mós responsabilidade klaru. Povu la presiza estrada ne’ebé bonita iha loron inaugurasaun de’it. Povu presiza estrada neʼebé forte, seguru no bele tahan tempu kleur.

“Tanba ne’e, ami husu atu obra ne’e hala’o tuir dezenhu, espesifikasaun téknika, kontratu, prazu no padraun seguransa ne’ebé aprova. Materiál tenke iha kualidade; drenajen tenke funsiona; talude no pontu risku tenke proteje; sinalizasaun no seguransa utilizadór tenke konsidera; no problema tékniku tenke rezolve lalais ho transparénsia. Ami husu mós atu empreza no ekipa supervizaun mantein komunikasaun aberta ho Autoridade Munisipál, autoridade lokál no komunidade,” nia dehan.

Se atividade obra afeta asesu ba uma, bee, to’os, negósiu ka movimentu komunidade, tenke fó informasaun sedu no buka solusaun ne’ebé justu. Prazu importante maibé kumprimentu prazu tenke la’o hamutuk ho kualidade.

Fiskalizasaun mós tenke independente, rigorozu no bazeia ba evidénsia, tanba kontrolu di’ak proteje interese Estadu, proteje reputasaun empreza no proteje povu ne’ebé sei uza estrada ida- ne’e.

“Ami enkoraja empreza implementadora atu tuir lei, kontratu no nesesidade téknika, fó prioridade ba utilizasaun traballadór lokál neʼebé iha kapasidade, inklui juventude no feto sira. Rekrutamentu tenke transparente, la diskriminatóriu no asegura kondisaun servisu no seguransa okupasionál neʼebé dignu,” nia hateten.

Ba komunidade Humboe no Ermera Vila Antiga, projetu ida-ne’e mak komunidade nia patrimóniu, nune’e husu atu fó apoiu ba levantamentu no implementasaun, respeita sinal seguransa, proteje ekipamentu no evita asaun ne’ebé bele impede servisu.

Partisipasaun komunidade importante, maibé tenke konstrutiva. Se iha dúvida, impaktu ka problema, hato’o liuhusi mekanizmu koordenasaun ho autoridade lokál no instituisaun relevante. Keta uza ameasa, violénsia ka informasaun falsu. Diálogu no respeitu malu mak dalan atu proteje direitu povu no kontinuidade obra.

Na’in ba empreza Nasionál Sali-Mago Unipesoál, Lda, São Gomes, hatete Sali-Mago hanesan mós Ermera-oan komprimidu atu  bele azekuta orden tuir oráriu, tuir dezeñu no BQ ne’ebé asina iha kontratu ho tempu ne’ebé determina iha kontratu durante loron 365 ka durante tinan ida. Atu nune’e saida maka esperansa  povu Ermera nia bele realiza.

“Dursaun ba reabilitasaun  estrada ne’e durante tinan ida ho orsamentu montante hamutuk $3, 348,752,37,” nia konklui.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!