Vise-Ministra Asuntu ASEAN aprezenta preparasaun TL asume prezidénsia ASEAN iha 2029
DILI, 16 Setembru 2026 (TATOLI)—Vise-Ministra Asunts ASEAN, Milena Rangel, kuarta ne’e, iha reuniaun KOnsellu MInistru aprezenta kona-ba rezultadu Sorumutu Reprezentante Altu Nivel (Senior Officials’ Meeting – SOM) ASEAN, ne’ebé hala’o iha 09 Setembru 2026, iha Filipinas, no mós kona-ba progresu preparasaun Timor-Leste atu asume Prezidénsia ASEAN iha 2029.
“Vise-Ministra Asuntu ASEAN, Milena Rangel, apresenta kona-ba preparativu atu sai prezidensia ASEAN nian iha tinan 2029. Nia halo pontu de situasaun to’o iha ne’ebé ona, ita-nia preparativu enkontru ne’ebé mak nia foin ba tuir enkontru iha Manila, atu bele deklara katak TL prontu sai uma nain iha 2029,” Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial, Expedito Dias Ximenes, hateten ba jornalista sira, iha Paáasiu Governu, ohin.
Nia dehan, husi Estadu membru 11 inklui TL no husi Estadu membru konkorda atu apoiu presidénsia Asean ne’ebé TL kaer iha 2029.
Tuir nota ne’ebé Tatoli asesu husi portal Governu ne’e hateten Estadu-Membru sia ho klaru afirma sira-nia apoiu ba Prezidénsia Timor-Leste iha tinan 2029, no asuntu ne’e sei hato’o ba Konsellu Koordenasaun ASEAN hodi halo apresiasaun iha Simeira ASEAN ba da-49 iha fulan-Novembru iha Manila.
Aprezentasaun ne’e aborda mós preparasaun nasionál sira kona-ba infraestrutura, lojístika no kapasitasaun rekursu umanu, nomós medida sira-ne’ebé presiza hodi mobiliza investimentu no reforsa preparasaun nasionál hodi asume Prezidénsia.
Hafoin aprezentasaun husi Vise-Ministra Milena Rangel, Konsellu Ministrus delibera atu apoia uzu estratéjiku Intelijénsia Artifisiál, Gráfiku Koñesimentu, Kaduak Dijitál, no Intelijénsia Preditiva nu’udar intrumentu atu apoia preparasaun no asume Prezidénsia ASEAN hosi Timor-Leste iha 2029.
Aleinde ne’e, autoriza projetu pilotu ida hosi plataforma Anunnai, ne’ebé ho objetivu atu integra no analiza informasaun relasiona ho preparasaun Prezidénsia, apoia monitorizasaun ba projetu no rezultadu sira, identifika risku no poténsia atrazu, no fornese informasaun hodi apoia foti desizaun.
Koordenasaun ba projetu pilotu ne’e, responsabilidade Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEAN (ACNOC) nian, liuhusi Sekretariadu Nasionál ASEAN (NAS), iha koordenasaun ho entidade kompetente, iha ámbitu medida preparasaun iha área Intelijénsia Artifisiál, ne’ebé inklui AI Readiness Task Force.
Implementasaun projetu ne’e sei hala’o tuir faze no sujeita ba mekanizmu governasaun, siberseguransa, protesaun dadus, no mós supervizaun umana. Rezultadu, kustu, benefísiu no risku husi projetu pilotu sei avalia molok halo expansaun ruma, kabe ba AI Readiness Task Force atu aprezenta rezultadu no rekomendasaun sira ba faze tuirmai ba ACNOC.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
