Top

Timor Aid, UN Women no Embaixada Tailándia iha TL fasilita formasaun TaisConnect ba soru-na’in sira

Timor Aid hamutuk UN Women no hetan suporta husi Embaixada Tailándia iha Timor-Leste (TL), realiza serimónia workshop ba rede soru-na'in sira husi munisípiu sira kona-ba TaisConnect. Imajen TATOLI/Osória Marques

DILI, 22 Setembru 2026 (TATOLI)—Timor Aid hamutuk UN Women no hetan suporta husi Embaixada Tailándia iha Timor-Leste (TL), Tersa ne’e, realiza serimónia workshop ba rede soru-na’in husi munisípiu sira kona-ba TaisConnect no kada munisípiu iha na’in-rua no balun iha ida, iha Salaun João Paulo II, Komoro.

TaisConnect” provavelmente refere ba inisiativa dijitál, plataforma, ka projetu telekomunikasaun ne’ebé liga kultura ka sosiedade Timor-Leste ba rede globál.

Diretora-Ezekutiva Timor, Maria do Céu Lopes da Silva, informa soru-na’in sira-ne’e mesak iha esperiénsia soru no prodús tais. Nune’e ohin ne’e sira mai aprende no aumenta tan sira-nia koñesimentu no hakle’an tan matenek soru tais.

“Timor Aid fasilita hena, kabaas, mákina suku no seluk tan ba rede soru-na’in, UN Women mak koopera ho ita-nia rede soru-na’in mai tuir workshop ne’e no Embaixada Tailándia iha Timor-Leste prepara téknika hodi esplika no hanorin prosesu tais,” Maria do Céu tenik.

Nia informa Embaixada Tailándia reforsa nia téknika ne’e tanba kultura soru tais Tailándia nian hanesan ho Timor-Leste no tanba nafatin eziste soru-tais ne’e.

Nia esplika katak formasaun hala’o durante loron haat (4), hahú ohin to’o sesta semana ne’e (22-25/09/2026). Espera loron haat ne’e rede soru-tais bele aprende ho másimu hodi sira kontinua promove tais iha Timor-Leste no ba internasionál.

Aleinde ne’e, Enkaregada UN Women, Lumena Freitas orgullu ba Workshop Formasaun TaisConnect: Hametin Kapasidade Feto Soru-Na’in iha Diversifikasaun Produtu, Dezeñu no Asesu ba Merkadu.

Lumena haktuir, ba UN Women, empoderamentu ekonómiku feto sai hanesan parte importante hodi atinje igualdade jéneru. Ida-ne’e garante katak feto sira iha asesu ne’ebé hanesan ba oportunidade ekonómika, rekursu produtivu, kapasidade no abilidade, merkadu no prosesu foti desizaun no liuliu, feto sira bele iha kapasidade no podér atu halo desizaun kona-ba sira-nia moris ekonómiku.

Tanba, tuir nia, iha Timor-Leste, tais sai hanesan pontu entrada importante ida atu promove tais ida-ne’e. Tais la’ós de’it produtu. Tais mak ekspresaun moris ida husi Timor-Leste nia identidade kulturál, istória, kriatividade, koñesimentu no patrimóniu. Patrimóniu ida-ne’e mós sustenta husi feto rihun ba rihun, neʼebé liuhusi sira-nia abilidade, koñesimentu no servisu, kontinua mantein no habelar tradisaun tais iha komunidade.

“Maibé, ita mós rekoñese katak feto soru-na’in barak, liuliu feto sira iha área rurál, sei hasoru barreira estruturál sira atu bele partisipa iha oportunidade ekonómika. Barreira sira-ne’e inklui asesu limitadu ba merkadu, rekursu produtivu, finansa, teknolojia, dezeñu no koñesimentu kona-ba negósiu, inklui mós dezafiu iha diversifikasaun produtu no ligasaun ba kadeia-de-valór ne’ebé luan liután. Tanba ne’e mak TaisConnect importante ba soru-na’in,” nia esplika.

Durante loron haat tuirmai, feto soru-na’in hamutuk 28 ne’ebé reprezenta munisípiu sira husi Timor-Leste, partisipa iha oportunidade ida ba aprendizajen no troka esperiénsia ho pratika.

Ho apoiu tékniku husi peritu no dezeñadór sira husi Tailándia, partisipante sira sei hametin sira-nia koñesimentu no abilidade iha diversifikasaun produtu, inovasaun iha dezeñu, hadi’a kualidade, marka no promosaun produtu, marketing no asesu ba merkadu.

“Workshop ida-ne’e mós sai oportunidade ida atu ita bele aprende ba malu. Tailándia lori esperiénsia importante iha dezenvolvimentu tékstil, inovasaun produtu, dezeñu, marka no dezenvolvimentu merkadu. Iha tempu hanesan, Timor-Leste iha ninia koñesimentu kulturál ne’ebé riku, téknika tradisionál, kriatividade no identidade tais ne’ebé úniku,” nia esplika.

Tanba ne’e, objetivu husi atividade la’ós de’it atu transfere koñesimentu husi nasaun ida ba nasaun seluk, maibé importante liu mak atu troka koñesimentu, aprende ba malu no adapta no halo inovasaun tuir realidade no kontestu Timor-Leste, enkuantu asegura katak autentisidade no signifikadu kulturál tais sei nafatin iha sentru husi parte hotu nia esforsu.

Iha parte seluk, Embaixadór Tailándia ba Timor-Leste, Atipat Rojanapaibulya mós dehan ida-ne’e liu fali tradisionál ne’ebé furak—ida-ne’e maka tipu importante ida husi immodestu nia kultura.

“Haksolok tebes atu hamutuk ho ita-boot sira ohin ba abertura Workshop Treinamentu Diversifikasaun Produtu TaisConnect nian. Dahuluk, ha’u hakarak agradese UN Women Timor-Leste, Timor Aid, Fundasaun Chaipattana, no ami-nia parseiru sira hotu ne’ebé halo workshop ida-ne’e sai posivel,” nia agradese.

Nia tenik tais maka tékstil tradisionál ne’ebé furak—ida-ne’e parte importante ida husi identidade kulturál Timor-Leste nian no nu’udár fonte koñesimentu no subsisténsia ne’ebé iha valór ba feto no komunidade barak.

“Tailándia mós iha esperiénsia naruk iha apoiu ba tékstil tradisionál no artezanatu lokál. Ita aprende ona katak prezerva tradisaun no kria oportunidade ekonómika foun bele la’o hamutuk. Liuhusi dezeñu ne’ebé di’akliu, produtu foun, marka no asesu ba merkadu sira, tékstil tradisionál sira bele alkansa kliente foun sira enkuantu mantein sira-nia identidade kulturál. Ida-ne’e maka espíritu TaisConnect nian,” nia informa.

Nune’e, ohin tékniku na’in-rua husi Tailándia mak sei fahe sira-nia esperiénsia ho soru-na’in feto sira Timor-Leste nian, maibé ida-ne’e la’ós troka ida de’it.

“Ami mós hein atu aprende husi soru-na’in timoroan sira, sira-nia kriatividade, sira-nia tradisaun no sira-nia koñesimentu kona-ba tais. Ha’u hein katak workshop ida-ne’e sei ajuda kria ideia foun no produtu foun, maibé mós hametin oportunidade ba feto sira atu hetan rendimentu sustentável husi sira-nia abilidade no eransa,” Embaixadór Tailándia hateten.

Nia subliña liuhosi workshop ne’e sei sai dame ba projetu ida-ne’e no hein atu rede-na’in sira hatene, kontinua halo relasaun di’ak no mós ba relasaun ema ba ema entre oinsá ba nasaun idaidak publikadu ida.

Enkuantu, Reprezentante Sekretária Estadu Igualdade (SEI), Diretora Olga Monteiro hateten tais mak identidade nasionál ne’ebé sai patrimóniu Estadu.

“Ita-nia liman mak ita-nia kapital. Ita-nia matenek mak ita-nia patrimóniu. Ita-nia kriatividade mak ita-nia forsa. Ita la presiza husik ita-nia tradisaun atu halo inovasaun. Inovasaun la’ós atu troka ita-nia identidade, maibé atu fó moris foun ba ita-nia identidade. Ita bele preserva téknika tradisionál, maibé mós kria modelu foun, produtu foun no oportunidade foun,” Olga Monteiro dehan.

Nune’e nia hakarak enkoraja soru-na’in sira atu haree malu nu’udár parseiru no la’ós nu’udár kompetidór de’it. Bainhira fahe koñesimentu, fahe esperiénsia no servisu hamutuk no mós bele aprende husi malu no kria forsa koletiva ida-neʼebé boot liután.

“Ita-nia objetivu la’ós de’it atu prodús tais barak, maibé atu prodús tais ho kualidade, identidade, inovasaun no valór. Ita hakarak ema ne’ebé sosa tais Timor-Leste iha rai-li’ur la’ós de’it sosa hena ida, maibé sosa istória, kultura no valór ne’ebé iha detrás husi produtu ida-ne’e. Ita hakarak tais Timor-Leste bele sai nu’udár identidade ne’ebé ita orgullu ba, produtu neʼebé ita promove, no oportunidade ne’ebé bele ajuda hadi’a moris soru-na’in sira no sira-nia família,” nia hateten.

Formasaun no treinamentu espesífiku hanesan ne’e importante tebes, tanba bele ajuda soru-na’in sira atu kompriende nesesidade merkadu, dezenvolve produtu ho dezeñu ho modelu foun, hadi’a kualidade produsaun, aumenta valór komersiál husi tais Timor-Leste, no mós aumenta konfiansa an ba soru-na’in sira atu tama iha merkadu ne’ebé inkunastund luan liután

“Ita hotu hatene katak tais mak identidade, istória, kultura no matenek husi ita-nia povu. Iha kada liña, kada kór no kada modelu tais, iha istória ida. Iha kada tais, iha liman feto ida-ne’ebé servisu ho pasiénsia, dedikasaun no domin. Tanba ne’e, estimada soru-na’in sira, koko haree ita-nia an la’ós de’it hanesan ema ne’ebé soru-tais, maibé hanesan empreendedora, artista, guardia kultura no ema neʼebé bele lori naran Timor-Leste ba mundu,” nia esplika.

SEI espera katak Tais Timor-Leste iha potensiál boot atu sai nu’udár produtu kulturál no ekonómiku ne’ebé bele promove Timor-Leste iha merkadu internasionál. Tanba ne’e, presiza kontinua fó apoiu ba soru-na’in sira atu la’ós de’it prezerva téknika tradisionál, maibé mós aprende no adapta sira-nia produtu tuir mudansa, interese konsumidór no oportunidade iha merkadu nasionál no internasionál.

“Ba soru-na’in sira hotu, kontinua soru, kontinua aprende, kontinua kria no kontinua fiar ba ita-nia an. Tanba bainhira ita-nia liman servisu ho ita-nia laran no ita-nia matenek, ita la’ós de’it soru-tais, ita soru futuru ba ita-nia familia, ita-nia komunidade no ita-nia nasaun,” Olga subliña.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!