Celia Bosco lori Timor-Leste nia naran kompete iha Miss Global iha Tailándia

DILI, 24 Setembru 2026 (TATOLI)—Delegada Celia Bosco sei lori Timor-Leste nia Espiritu, eransa no Timor-Leste nia naran ba Palku Mundiál iha kompetisaun Miss Global iha nasaun Tailándia ne’ebé hahú iha loron 29 Setembru to’o 12 Outubru 2026.
“Ohin loron sai marka istória importante ida ba organizasaun ida-ne’e no ba ita-nia nasaun Timor-Leste. Priviléiju boot ida mai ha’u atu hamriik iha ne’e no aprezenta ita-nia delegada nasionál, Celia Bosco, ne’ebé sei lori Timór-Leste nia espíritu no ninia eransa ba palku mundiál iha kompetisaun Miss Global Internationál, iha Bankok, Thailand iha loron 29 de Setembru –12 Outubru 2026,” Diretora Nasionál ba Miss Global Timor-Leste, Fildiana Elisabeth Gusmão de Oliveira, hateten iha nia diskursu iha hotel Palms Spiring, Fatuhada, ohin.
Nia esplika, Miss Global la’ós de’it konkursu ka kompetisaun beleza maibé hanesan plataforma internasionál ida-ne’ebé harii iha Estadu Unidu Amérika, no agora daudaun nia sentru atividade iha Bangkok, Tailándia.
Husi fatin ne’e, plataforma Miss Global fó oportunidade ba feto no labarik feto husi nasaun oioin atu sa’e ba palku internasionál, hatudu sira-nia talentu no reprezenta sira-nia nasaun ho dignidade.
“Bainhira ami hahú peskiza ida-ne’e, ami-nia objetivu klaru atu hetan líder feto joven ida-ne’ebé lori liu grasa no beleza hodi reprezenta Timor-Leste iha palku internasionál. Ami buka feto ida ho konviksaun, metin iha kultura no objetivu, ema ida-ne’ebé bele hakat ba plataforma internasionál ida no konta istória Timor-Leste nian ho onestu, ho fuan no ho nia liafuan ka lian rasik. Iha ita-nia rain, feto sira sempre sai baze,” nia dehan.
Husi feto brani sira-ne’ebé luta ba Timor-Leste nia soberania, to’o soru-na’in sira-ne’ebé prezerva Timor-Leste nia tais lulik ne’ebé UNESCO rekoñese iha 2021 nu’udar patrimóniu ne’ebé presiza salvaguarda urjentemente.
Nia dehan, to’o mestra sira-ne’ebé forma kiik-oan, adolesente to’o joven sira, iha sira-nia hanoin no hodi sai mós esperansa ida nu’udar líder iha komunidade no lori Timor-Leste ba futuru ida prosperu liután (smile beyond borders) sa’e ba palku ne’e lori sira-nia ezemplu.
Timór-Leste simu ona ninia kadeira nu’udar membru foun iha ASEAN, nune’e hakarak uza plataforma hotu-hotu ne’ebé loke atu promove kultura, turizmu no hodi empodera mós feto timoroan, nune’e Miss Global sai mós plataforma ida ba tane aas feto liuliu beleza, matenek no reprezentasaun ba nasaun.
“Kona-ba kultura Timór-Leste riku ho tais, ho lian, ho múzika no ho dansa ne’ebé pasa husi jerasaun ba jerasaun. Bainhira ita-nia delegada hatais ho tais timor-nia iha palku internasionál, nia la’ós de’it hatudu hatais nia hatudu ita-nia identidade no ita-nia orgullu nu’udar povu Timor-Leste,” nia informa.
Kona-ba turizmu husi Tatamailau, Illa Atauro, to’o Parke Nasionál Nino Konis Santana iha Tutuala, TL iha beleza ne’ebé mundu seidauk hatene loloos. Tanba ne’e delegada bele sai embaixadora turizmu, hodi konvida mundu atu mai vizita, hatene no hadomi Timór-Leste ne’e kona-ba feto no labarik feto. Miss Global fó espasu ba sira atu hametin konfiansa-an, dezenvolve lideransa no uza sira-nia lian atu defende kauza sosiál.
“Ami fiar katak bainhira labarik feto hetan apoiu no edukasaun, nia sei sai feto líder ne’ebé forte ba nasaun. Ba ami-nia reprezentante ne’ebé simu koroa lori ita-nia nasaun nia naran iha Ita-nia fuan mak onra ida no mós responsabilidade ida. Bainhira Ita la’o ba oin, hanoin-hetan feto sira-ne’ebé loke dalan uluk ba Ita. Ita la la’o mesak ba palku ne’e. Ita la’o ho orasaun, ho orgullu no ho esperansa husi ema timoroan liu millaun 1.4. Uza Ita-nia lian ba advokasia: Smiles Beyond Borders maka Celia nia advokasia atu harii kultura saúde oral, konfiansa no kuidadu an rasik. Nu’udar dentista, Celia fó tratamentu nehan no edukasaun saúde orál gratuita ba komunidade sira ne’ebé la hetan atendimentu iha Timor-Leste,” nia hateten.
Delegada ne’e mós halo ona viajen ba nasaun liu 30 no aprende katak enkuantu kultura sira la hanesan, valór ida de’it mak tenke atravesa fronteira hotu-hotu tau matan ba saúde. Furak loloos iha laran hahú bainhira tau matan ba an rasik, no buras bainhira sai fiar-an atu tau matan ba ema seluk. Ko’alia ba feto joven sira-ne’ebé sei haree hatudu ba mundu Timór-Leste nia laran-manas.
Nia hato’o agardesimentu ba Governu, patrosinadór, parseiru no komunikasaun sosiál ka mídia sira husi ema hotu nia apoiu mak halo ida-ne’e sai posivel.
Iha fatin hanesan, Diretór Jerál Arte no Kultura (SEAK), Gil Paulino do Santos Oliveira, lori Governu nia naran hatoo apresiasaun ba joven sira-ne’ebé mak iha talentu hodi kompete iha moris kriatividade oioin iha nasionál no tantu internasionál.
“Ita presiza mellora feto ho didi’ak no ita ko’alia prespetiva husi kultura iha tempu pasadu husi ita-nia bei’ala sira hatuur ona katak konsiderasaun ba feto ne’e boot-liu no ita presiza hatene katak ita dezde uluk ita adota sistema kazamentu tradisonál iha Timor. Tanba ne’e, ita uza kazamentu tradisionál sempre prátika maibé ikus mai problema iha koñesimentu no kestaun kultura ne’e menus hahú dehan feto ne’e laiha valór,” Gil Paulino do Santos Oliveira hateten.
Gil subliña, iha papel feto nian iha nivel kultura ko’alia kona-ba sistema kazamentu matrimoniál feto mak iha podér ko’alia lisan no feto mak sai desidór no mane ne’e sai ezekutivu hodi implementa buat sira-ne’e dezde uluk kedas, tanba ne’e presiza atu haburas tan ida-ne’e hodi fortifika lideransa kultura sira no hatudu katak ida-ne’e mak Timor-Leste nia identidade.
Reprezentante Feto iha Timor-Leste, Milena Pires, hateten plataforma miss global boot liu duké ho misaun beleza nian, plataforma ida-ne’e importante atu bele sai mós sai plataforma ida ba feto nian lideransa rasik.
“Ita hotu hatene katak Timor-Leste nasaun ida-ne’ebé foin harii ho pozisaun tomak maibé ita hakarak harii no konstrui nasaun ida-ne’ebé mak prosperu no nasaun ida-ne’ebé mak inkluzivu ita presiza kontribuisaun tomak husi feto no mane. Ita hotu nu’udar feto sai inan no oan ita toos-na’in sira. Ida-ne’e hatudu katak feto halo ona kontribuisaun lori loron ba Timor-Leste,” nia dehan.
Nia rekoñese katak, feto presiza hola parte iha desizaun ekonómiku no presiza rekoñesimentu nu’udar líder ka empreza sira-ne’ebé kria mós forsa traballu partisipasaun feto nian iha dezenvolvimentu agrikultura turizmu ne’ebé mak importante.
“Ita presiza feto sira bele sai fuan iha ita-nia komunidade rasik, atu bele kontribui desizaun sira ba edukasaun saúde ba familia ba partisipasaun meiu ambiente no mós dezenvolvimentu lokál,” nia dehan.
Miss Global Timor-Leste, Celia Bosco, hateten oportunidade ida-ne’e la’ós de’it kona-ba beleza maibé kona-ba responsabilidade atu lori Bandeira Timor-Leste kultura no identidade ba mundu.
“Ha’u hakarak hatudu ba mundu katak maske ita mai husi nasaun kiik, ita bele iha mehi ne’ebé mak boot. Maibé, liuhusi ha’u-nia advokasia ha’u ajuda ona ema-ne’ebé mak laiha oportunidade hodi hetan asesu iha área saúde liuliu iha saúde orál. Husi ha’u-nia parte hanesan dentista maibé ha’u-nia misaun hanesan miss globál atu konekta kultura saúde no uza plataforma ida-ne’e atu kria mudansa ne’ebé mak signifikativu,” Celia dehan.
Nia dehan, jornada ida-ne’e bele loke odamatan ba feto sira iha Timor-Leste ne’ebé mak iha mehi maibé seidauk hatene oinsá atu hahú. Tanba ne’e, mundu la’ós atu haree ema ida maibé haree ba nasaun Timor-Leste liuhusi povu, kultura talentu turizmu no sira seluk tan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

