Top

MAPPF – CTC hasa’e koñesimentu jornalista kona-ba kobertura konservasaun rekursu tasi

Foto TATOLI/Camilio de Sousa

DÍLI, 28 Setembru 2026 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), liuhusi Diresaun Jerál Peska, Akuakultura no Rekursu Marítimu, hamutuk ho Coral Triangle Center (CTC), Segunda ne’e hala’o workshop ba jornalista no profisionál komunikasaun kona-ba konservasaun rekursu tasi.

Atividade ne’e hala’o iha Beach Garden Hotel, Praia dos Coqueiros, Díli, ho tema “Hametin Koñesimentu kona-ba Konservasaun Tasi no Reportajen iha Media Lokal Timor-Leste”.

Diretór Marine Spatial Planning and Aquatic Resource Management iha MAPPF, Janurio Marçal, hateten katak workshop ne’e iha objetivu atu fó oportunidade ba jornalista, ekipa relasaun públika husi ajénsia governu no parte interesada sira atu fahe esperiénsia, troka perspetiva no aumenta komprensaun kona-ba importánsia konservasaun rekursu marítimu iha Timor-Leste.

Durante workshop, partisipante sira mós hetan informasaun kona-ba dadus foun Área Mariña Protezida (MPA) Atauro, ne’ebé hatudu aumentu populasaun ikan no ahu-ruin saudável.

Enkuantu, Jestór Konservasaun Mariña husi CTC, Marthen Welly, hateten katak workshop ne’e parte ida husi esforsu hamutuk entre CTC no MAPPF iha konservasaun rekursu tasi, inklui ahu-ruin no ekosistema mariña.

“Hanesan ita hotu hatene, rekursu tasi mak riku soin importante. Tanba ne’e, ita presiza servisu hamutuk ho parseiru sira hotu liuhusi programa no atividade konservasaun,” nia dehan.

Nia hatutan katak esforsu konservasaun ne’e inklui estabelesimentu Área Mariña Protezida iha fatin sira hanesan Likisá, Manufahi, Manatuto, Natarbora, Metinaro, no Atauro.

“Objetivu ita nian mak atu proteje diversidade tasi no riku soin marítimu ne’ebé ita iha,” nia dehan.

Marthen subliña katak jornalista sira iha papel importante atu fahe no divulga informasaun kona-ba konservasaun tasi ba públiku, liuliu kona-ba saida mak Área Protesaun Marinha, tanbasá mak estabelese MPA no benefísiu saida mak komunidade bele hetan.

“Hau hanoin informasaun sira ne’ebé CTC oferese iha matéria ne’ebé importante no iha ligasaun ho importánsia MPA,” nia dehan.

Iha workshop ne’e, peskizadór husi Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Fidel de Castro, mós aprezenta rezultadu husi estudu sosioekonómiku no dadus jeofíziku kona-ba kondisaun área konservasaun.

Rezultadu peskiza nian identifika katak iha área balun, ahu-ruin hetan estragu tanba atividade umana ne’ebé la sustentável. Prátika hanesan uza bomba no ekipamentu peska destrutivu sira seluk konsidera hanesan atividade ne’ebé bele fó impaktu negativu ba ekosistema mariña no rekursu ikan.

Tanba ne’e, MAPPF liuhusi Diresaun  Jerál Peska, hamutuk ho parseiru sira ne’ebé servisu iha área konservasaun, komesa hala’o esforsu atu restaura ahu-ruin ne’ebé antes ne’e hetan estragu.

 Iha parte seluk, peskiza UNTL kona-ba situasaun peskadór sira iha kosta sul Timor-Leste mós identifika dezafiu oioin, inklui limitasaun asesu ba ekipamentu peska modernu no falta koñesimentu kona-ba oinsá atu uza ekipamentu sira ne’e.

Peskiza ne’e hala’o iha munisípiu Manufahi, Manatuto no Natarbora, liuhusi entrevista ho peskadór hamutuk ema 50 no autoridade lokál sira, atu identifika problema sira ne’ebé komunidade peskadór hasoru iha terenu.

“Durante ami halo peskiza iha munisípiu Manufahi, Manatuto no munisípiu seluk, ami identifika peskadór barak hasoru problema tanba laiha ekipamentu modernu no mós iha peskadór balun ne’ebé seidauk iha koñesimentu diak kona-ba oinsá atu uza ekipamentu modernu,” nia dehan.

Alende ne’e, peskadór balun hela dook husi tasi, enkuantu iha peskadór balun mós hasoru difikuldade atu komunika ho kompradór estranjeiru tanba limitasaun iha koñesimentu língua Inglés.

Nia mós hateten katak implementasaun Tara Bandu iha komunidade balun iha impaktu ba atividade peska, tanba komunidade iha área balun estabelese ona zona bandu ba atividade peska atu proteje rekursu marítimu.

Husi perspetiva konservasaun, Área Mariña Protezida sira konsidera hanesan fatin importante ba ikan atu moris, buka hahán no reprodús. Área hanesan ahu-ruin no mangal mós sai habitat importante ba ikan no animál tasi sira.

Workshop ne’e fó oportunidade ba jornalista sira atu komprende liután kona-ba papel media iha promosaun konservasaun tasi, inklui oinsá atu uza dadus no informasaun sientífika hodi produz reportajen ne’ebé informativu no relevante ba komunidade.

Workshop ne’e hetan partisipa husi jornalista no reprezentante media lokal hamutuk 11, inklui Suara Timor Lorosa’e (STL), Timor Post, Jornal Independente, Jornal Nasional Diário, Diário Timor Roman, Dili Post, TATOLI, The Oe-Kusi Post, SM News, SAP News no DFM News.

Jornalista: Camilio de Sousa
Editór: Filomeno Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!