Top

Governu aprova proposta OJE 2027 ho montante biliaun $2.568

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, prezide reuniaun Konsellu Ministru, iha Palásiu Governu, kuarta (30/09). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DÍLI, 30 Setembru 2026 (TATOLI) — Governu, liuhosi desizaun Konsellu Ministru, ohin, aprova proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027, ho valór totál $2.568.500.000

Proposta OJE 2027 ne’e prevee alokasaun  biliaun $2,487 ba Administrasaun Sentrál, miliaun $56,1 ba Rejiaun Administrativu Espesiál Oe-Cusse Ambeno (RAEOA), no miliaun $186,55  ba Seguransa Sosiál.

Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, aprezenta proposta OJE 2027 ho lema “Hasa’e Reziliénsia liuhosi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru Sustentável”.

OJE 2027 kontinua fó prioridade ba área sira ne’ebé define ona iha Programa IX Governu Konstitusionál no Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030.

Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Loro Dias Ximenes, hateten proposta OJE 2027 sei aprezenta ba Parlamentu Nasionál iha loron 1, fulan-Outubru.

Nia hateten katak, husi totál OJE 2027, alokasaun boot liu sei ba Ministériu Petróleu no Rekursu Minerais (MPRM), ho montante besik miliaun $291. Enkuantu alokasaun ba Ministériu Obras Públikas (MoP) mós konsidera boot ho montante miliaun $251.

“Orsamentu ne’ebé aloka ba MPRM  sei tau prioridade liu ba projetu dada kadoras. Alokasaun ba MoP atu fó prioridade ba normalizasaun infraestrutura ba preparasaun Prezidensia ASEAN 2029 no eleisaun prezidensiál, podér lokál no eleisaun parlamentár,” nia afirma.

Proposta OJE 2027 ne’e kombina kontinuidade prestasaun servisu esensiál públiku ho investimentu no reforma sira, ho objetivu atu hasa’e kapasidade prodútiva, kria empregu, hadi’a kondisaun moris populasaun no hamenus vulnerabilidade ekonomia hasoru impaktu husi xoke eksternu.

Entre medida prinsipál sira ne’ebé prevee iha OJE 2027 mak hanesan:

  • dezenvolvimentu setór petróleu no rekursus minerais, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 244,8 ba prioridade polítika sira ne’ebé aprova ona ba tinan 2027;
  • reforsu servisu edukasaun ho dotasaun dolar amerikanu millaun 194,2 no reforsu servisu saúde nian ho dotasaun dolar amerikanu millaun 182,6, ba Administrasaun Sentrál no RAEOA, tuir klasifikasaun funsionál despeza nian;
  • kontinuidade fornesimentu eletrisidade, liuhusi transferénsia dolar amerikanu millaun 127,4 ba EDTL, E.P., ne’ebé mós apoia expansaun kapasidade produsaun iha Oe-Kusi Ambenu no sentrál solar iha Ataúro;
  • mantein apoiu ba Kombatente Libertasaun Nasionál no família vulneravel sira, inklui dolar amerikanu millaun 156,2 ba rekoñesimentu no apoiu ba veteranu, kombatente, no martir sira, no mós dolar amerikanu millaun 11,7 ba inan no labarik sira, liuliu liuhosi programa Bolsa da Mãe;
  • finansiamentu ba merenda eskolár liuhosi autoridade munisípiu sira, ho alokasaun dolar amerikanu millaun 24,7, ne’ebé kobre ensinu báziku no pré-eskolár;
  • hametin ekuidade fiskál no administrasaun subnasionál, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 17,3, ne’ebé ho objetivu atu apoia desentralizasaun no prestasaun servisus públikus iha territóriu tomak;
  • finansiamentu ba nesesidade sira ne’ebé asosiadu ho eleisaun no kompromisu sira ne’ebé relasiona ho ASEAN, ho alokasaun adisionál dolar amerikanu millaun 27,5;
  • hametin orden públika no seguransa, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 13,6;
  • promove diversifikasaun ekonómika liuhosi finansiamentu inisiál ba prioridade sira iha área turizmu espesífiku ho dolar amerikanu millaun 8,8, no ba peskas ho dolar amerikanu millaun 6, hodi apoia preparasaun programa intervensaun no programa kapasitasaun sira iha setór sira-ne’e;
  • hametin sistema reseita doméstika, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 5, nu’udar parte hosi medida sira ne’ebé ho objetivu atu hadi’a mobilizasaun reseita nian;
  • no hamenus inefisiénsia iha despeza públika, ho poupansa ne’ebé prevee dolar amerikanu millaun 53,6 iha entidade 62, no mós reorientasaun Fundu Infraestrutura nian, ho poupansa ne’ebé prevee dolar amerikanu millaun 51,6 iha 2027.

Preparasaun OJE 2027 nian bazeia mós ba reforsu planeamentu ba médiu prazu, ho estimativa ba períodu hosi 2027 to’o 2031 ne’ebé identifika kustu sira ne’ebé asosiadu ho kontinuidade hosi polítika no servisu sira ne’ebé eziste no mós permite análize ketak ida hosi prioridade foun Governu nian.

Abordajen ida-ne’e ho objetivu atu hadi’a alokasaun rekursus, hasa’e previzibilidade despeza, no hametin avaliasaun rezultadu, hodi mantein nafatin natureza autorizasaun orsamentál anuál, tuir Lei n. 3/2025 loron 23 fulan-abríl, kona-ba Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika.

Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Filomeno Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!